U bent hier

De jeugd heeft de toekomst

Orgel Sint Bavokerk in Haarlem, fotograaf Ronald Knapp

‘Als geen mens over 30 jaar meer kan spelen op de orgels, dan hoef je ze eigenlijk ook niet meer te restaureren.’ Peter Ouwerkerk, directeur van het Internationaal Orgelfestival Haarlem, maakt zich zorgen over het orgelgebruik in Nederland. ‘Jongeren kennen het bestaan ervan vaak helemaal niet.’

Foto boven: Orgeldag for Kids, speurtocht ‘Mozart zoekt Müller’, in de Sint-Bavo in Haarlem, fotograaf: Ronald Knapp

Peter Ouwerkerk

De neerwaartse trend van het orgelgebruik gaat Ouwerkerk, zelf een bevlogen organist, duidelijk aan het hart. Hij besloot om in actie te komen en startte een initiatief voor jongeren. Op 30 april richtte hij Stichting StayTuned op. ‘We richten ons op de aanwas van jonge, enthousiaste organisten. Jongeren, zeker pubers, willen graag dingen samen doen. We organiseren daarom bijvoorbeeld een paar keer per jaar activiteiten voor de leeftijdsgroep van 12 tot 18 jaar. Bij de grote inspirerende orgels in Nederland komen ze dan bij elkaar en leren ze hoe leuk het is om op een orgel te spelen. En zo komen ze er ook achter dat ze écht niet de enige zijn die orgelspelen als hobby hebben.’ Lees meer over StayTuned

Verhouding kerk en orgel

Voor Ouwerkerk vormt het orgel een twee-eenheid met het kerkgebouw. Aan de andere kant kan het instrument daar ook heel goed functioneren zonder dat het een religieuze functie heeft. ‘Door de akoestiek van een kerkgebouw klinken de orgels daar over het algemeen het beste. Het instrument hoeft echter niet alleen gebruikt te worden bij de samenzang. Sterker nog, lange tijd was dat niet het geval. Het kerkgebouw was tot het einde van de 17e eeuw door de week een soort marktplein en daar speelde dan de stadsorganist op het orgel. Maar juist niet op zondag, want dat was door de kerk verboden. Pas daarna kreeg het orgel echt een kerkelijke functie.’

Orgel weer zelfstandig instrument?

Zijn we nu dan op het punt gekomen dat het orgel ook aangewend kan worden voor profaan gebruik? ‘Dat gebeurt al wel, maar op dit moment is er nog wel een stempel van: het orgel heeft vooral een kerkelijke functie. Maar misschien moet het orgel een emancipatie doormaken zodat het uiteindelijk ook als zelfstandig muziekinstrument kan functioneren en toekomst heeft. Als je dat wilt, moet je omstandigheden creëren waarin kinderen geënthousiasmeerd, uitgedaagd en geïnspireerd worden. Als je nooit in de kerk komt, kom je ook niet in aanraking met orgels. Hoe getalenteerd je misschien ook wel bent.’

In elkaar zetten van het Doe-orgel van Orgelkids.nl

Geldstromen

Eigenaren van kerkgebouwen met monumentale waarde kunnen subsidie krijgen voor de restauratie van een orgel. Zie hiervoor: Nieuwe subsidieregeling voor restauratie klinkend erfgoed. Ouwerkerk vindt dat mooi, maar is ook wel kritisch: ‘Als over 30 jaar geen mens meer kan spelen op de orgels, dan hoef je ze eigenlijk ook niet meer te restaureren. Geld moet stromen naar de plekken waar het effectief is. Dus niet alleen om ervoor te zorgen dat die orgels in stand gehouden worden maar ook dat ze gebruikt blijven worden. Je moet goed samenwerken met de verschillende partijen die hierbij een rol spelen. Denk daarbij aan: monumentenzorg, conservatoria en kerkeigenaren. Ook een initiatief als StayTuned speelt hierin een rol.’

Kerk en orgels: een gezamenlijke toekomst

De toekomst van de orgels is nauw verweven met de toekomst van de kerkgebouwen én de aanwas van toekomstige orgelspelers. ‘Voor veel mensen is de drempel om een kerkgebouw binnen te gaan nu nog te hoog. Ik zie wel verschillen tussen generaties. De kinderen van nu staan er veel onbevangener tegenover dan oudere generaties. Zo sprak ik een opa die met zijn kleinkind naar de Orgeldag for Kids was gekomen, in 2018 georganiseerd binnen het Haarlemse Orgelfestival. Al dertig jaar was hij niet meer in een kerk geweest; hij had een enorme aversie tegen het instituut. Met zijn kleinkind was hij nu toch maar weer eens gegaan. Die weerstand die veel vijftig-plussers hebben om een kerkgebouw te betreden, speelt totaal niet meer bij jongeren van nu. Dat biedt veel kansen. In elk geval zouden de kerken hun deuren meer moeten opengooien. Misschien moeten we wel terug naar hoe een kerkgebouw ooit gebruikt werd: een soort marktplein waar orgelmuziek gespeeld wordt.‘

Zie ook:

Tekst: Mark Bos

Sint-Bavo in Haarlem, fotograaf: Ronald Knapp

Reacties