U bent hier

Deventer – Met de pont de IJssel over

Een glas-in-lood met apostelen uit Open Hof is bij het samengaan van de kerken in de Lebuinuskerk geplaatst. Beeld: Miranda Megens.

Dit artikel is eerder verschenen als onderdeel van het onderzoek 'Kerkgebouw in verandering: De inzet van rituelen bij kerkgebouwen in transitie' van Miranda Megens.

In 2012 zijn in Deventer drie kerkgemeenschappen samengevoegd tot een. De Open Hof (gereformeerd), Van Vlotenhof en de Lebuinuskerk (beide hervormd) waren voor het samengaan al een Samen op Weg-kerk. Vanwege de ambiance en de functie in de stad, werd de 1250 jaar oude Lebuinuskerk gekozen als kerkgebouw voor de drie gemeenschappen, vertellen Kleis Oenema (voorzitter college kerkrentmeesters) en Henk van Koeveringe (lid van het college van kerkrentmeesters).

Een overgangscommissie met vertegenwoordigers van de drie afzonderlijke kerken was twee jaar bezig met de voorbereiding. Afscheid, overgang en de intrede in de nieuwe kerk werden duidelijk ritueel gemarkeerd. Zondag 9 september 2012 werd in de drie kerken voor de laatste keer een eigen dienst gehouden. Daarna zijn de gebouwen een week dicht geweest. Op de zondag een week na de laatste dienst is aan de overkant van IJssel een gezamenlijke dienst in de openlucht gehouden, daarna is men samen met de pont overgegaan en in een processieachtige tocht naar de Lebuinuskerk gelopen. De missionaris Lebuinis is de beschermheilige van de kerk (hoewel dat wel een katholieke uitdrukking is); hij stak in 768 ook de IJssel over. ‘Dat proces hebben we opnieuw beleefd,’ vertelt Kleis Oenema. ‘We moesten immers alledrie bijeenkomen en samen naar binnen toe. De samenvoeging betekende een verandering voor alledrie, op deze manier wilden we gelijkwaardigheid uitdrukken.’

Voorwerpen van religieuze aard zoals avondmaalsbekers en bijbels, zijn meegegaan naar de Lebuinuskerk, ook de zaken die niet meer gebruikt zouden worden. Deze zijn geïnventariseerd en geregistreerd en liggen opgeslagen op een zolderverdieping van de kerk; de gemeente Deventer is ervan op de hoogte. Uit de Open Hof en de Van Vlotenhof zijn objecten in de Lebuinuskerk aangebracht om een nieuwe eenheid te symboliseren en om te herinneren aan het verleden. Bijvoorbeeld een klok uit Open Hof, die nu in een constructie van staal is gehangen, met drie pijlers die de drie kerken symboliseren. Op de voet van de stellage is een symbool van drie wervels gegraveerd. Ook is er uit de Open Hof een glas-in-lood met apostelen geplaatst, deze dient als scheidingswand tussen de kerk en de magistraatskapel, die niet tot het kerkelijk gedeelte hoort. Verder hangen er twee mozaïeken uit de Van Vlotenhof tegen de wanden waar vroeger de kapel stond.

De overgangscommissie moest ook zorgen voor draagvlak. ‘Er is bewust ruimte gegeven om emoties en boosheid naar voren te brengen,’ vertelt Henk van Koeveringe. ‘Voor een aantal mensen heeft de overgangsfase lang geduurd, de laatsten zijn pas nu bijgetrokken.’ De jonge generatie van nu weet niet wie van oorsprong waar bij hoorde, stellen Oenema en Van Koeveringe vast. ‘Voor hen is het alsof het altijd zo geweest is’.

Inzet ritueel:

Gelijktijdige laatste dienst en sluiten kerk; gezamenlijk met pont de IJssel over en in bijzijn van iedereen de deur van het nieuwe onderkomen openen; plaatsen sacrale voorwerpen die dienen als herinnering en herdenking.

Wat doet dit ritueel: 

Transitie markeren; bevestigen identiteit, zorgen voor sociale cohesie, benadrukken gemeenschappelijke waarden, betekenis geven, uitdrukking geven aan gevoelens.

Reacties