U bent hier

Drie kerkenvisies naast elkaar

In 2018 ging een zestal pilotgemeenten aan de slag met hun kerkenvisie, met ondersteuning van een procesbegeleider en in sommige gevallen een architect. Inmiddels zijn Rotterdam en Oss klaar, en ligt de visie van Súdwest-Fryslân ter inzage voor. Een mooi moment om een eerste balans op te maken.

Door Frank Strolenberg, programmamanager Toekomst Religieus Erfgoed

Wat meteen opvalt: alle drie gemeenten kennen een opgave. In Rotterdam staan elf van de 158 gebouwen onder druk, in Oss zeven van de 34, en in Súdwest-Fryslân gaat het om 27 van de 158 gebouwen. Oss bezit daarnaast ook nog kapellen, pastorieën en niet in het minst negentien kloosters die ook niet allemaal optimaal gebruikt worden. De noodzaak om tijdig een plan voor deze gebouwen te maken wordt dan ook breed gedeeld, alhoewel een aantal parochies in Oss zich nog moeten beraden.

In diezelfde gemeente Oss is een andere aanpak gekozen dan bij de andere gemeenten. Omdat de gemeente zichzelf als partij ziet, heeft men een onafhankelijke stuurgroep gevraagd de gesprekken te voeren met kerkeigenaren, overheden en het bisdom. Dat biedt de kerkgenootschappen - zo was het idee - de ruimte om vrijuit te spreken, ook over het al dan niet functioneren van de gemeente. Echter, wie de commentaren leest die de gemeente Rotterdam ophaalde, ziet dat - ook als de gemeente wel zelf de regie neemt - de noden heus wel op tafel komen. In elke aanpak is namelijk voorwaardelijk dat er een vertrouwensrelatie wordt opgebouwd waarin men vrijuit met elkaar moet kunnen spreken.

Een nadeel van de Osse aanpak is dat de kerkenvisie nu een advies is van een externe partij aan de gemeente, waarover de gemeente nog een standpunt moet innemen. En als gevolg van corona, zo heeft men al aangegeven, komt men daar voorlopig nog niet aan toe. Tegelijkertijd is Oss de enige kerkenvisie die niet alleen een boodschap heeft voor de gemeente, maar ook voor de kerkgenootschappen en het bisdom. Ook van hen verwacht men een proactieve rol.

Kerkgebouwen worden gezien als cruciaal in het verhaal van de verschillende steden: in Oss laten de kerkgebouwen vooral de vrijheidsstrijd zien voor het eigen RK-geloof, in Rotterdam vertegenwoordigen de kerken Rotterdam als havenstad en wederopbouwstad, in Súdwest-Fryslân zijn de 158 kerkgebouwen sterk verbonden met de 89 dorpskernen waaruit de gemeente bestaat. Overal vormen de kerkgebouwen dus een belangrijk onderdeel van het DNA van deze gemeenten. De noodzaak om stevig in te zetten op het religieus erfgoed wordt dan ook breed gevoeld.

Qua maatregelen wordt bij alle drie een actieve en regisserende rol van de gemeente voorgestaan. De ene gemeente organiseert daarvoor een loods die bemiddelt tussen vraag en aanbod, een andere biedt een helpdesk aan.

De koppeling aan toerisme wordt zowel in Oss als in Súdwest-Fryslân als een belangrijke kans gezien. Er wordt daarnaast overal kennis aangeboden over verduurzaming, een soepele omgang met vergunningen of mogelijkheden voor herbestemming. In het document van Súdwest-Fryslân is een praktische wegwijzer opgenomen die ook voor andere gemeenten heel handig kan zijn. Het lijkt erop dat alle gemeenten hun loket wijdgeopend hebben. Het is nu aan de kerken om het gesprek met de eigen achterban en vervolgens met de gemeente aan te gaan. 

Tot slot komen in de visies van Rotterdam en Súdwest-Fryslân kerkbestuurders, betrokken burgers en initiatiefnemers aan het woord die enthousiast vertellen over ‘hun’ kerk. Boeiend aan de Osse kant is te lezen dat er een learning community is opgezet door verschillende geloofsgemeenschappen in samenwerking met de TU/eindhoven. Studenten onderzoeken opgaven en mogelijkheden van verschillende gebouwen. Een nieuwe generatie buigt zich over de toekomst van deze betekenisvolle gebouwen. Een hoopvol bericht en een interessante aanpak.

Meer lezen?

Hier vindt u een schema waarin de drie pilotgemeenten naast elkaar zijn gezet.

Hier vindt u de 'Aanpak religieuze gebouwen' van de gemeente Rotterdam.

In ons magazine met Hart & Ziel een artikel over de zes lessen die de zes pilotgemeenten oppikten uit hun kerkenvisieproces.

Verder in Trouw een serie artikelen van juli 20202 onder de noemer ‘Kerkenonderzoek’, waarin eveneens de pilotgemeenten Oss, Rotterdam, Súdwest-Fryslân en ook pilotgemeente Zaanstad aan bod komen.

Wat is een kerkenvisie?
Eind 2018 werd de Nationale Kerkenaanpak ondertekend door de Minister van OCW en vertegenwoordigers van de kerken, provincies, gemeenten en erfgoed en burgerorganisaties. Een belangrijke bouwsteen in die aanpak is het stimuleren dat op lokaal niveau tijdig nagedacht wordt over de toekomst van de kerkgebouwen: blijven ze in functie, moeten er functies bijgezocht worden om de exploitatie overeind te houden of moet er nagedacht worden over een herbestemming van het kerkgebouw omdat het helemaal niet meer als kerk gebruikt gaat worden. Dat strategisch nadenken heeft de naam ‘kerkenvisie’ meegekregen. Alhoewel er ook voor 2018 al kerkenvisies gemaakt zijn in bijvoorbeeld Deventer, Den Haag en Utrecht was er nog weinig ervaring met een integrale kerkenvisie nieuwe stijl. Daarom ging in 2018 een zestal gemeenten als pilot hiermee aan de slag: Rotterdam, Ooststellingwerf, Zaanstad, Amersfoort, Rotterdam en Oss.

Tags 
Kerkenvisie

Reacties