U bent hier

Gemeente Deventer gaat kerkenvisie updaten

Deventer werkt al jaren met een kerkenvisie. Lang voordat het Rijk opriep om zo’n visie op papier te zetten, had de gemeente voor ogen wat haar rol is bij kerkelijk erfgoed. De kerkenvisie werkt goed in de praktijk en krijgt binnenkort zelfs een update. Belangrijke tip: in gesprek blijven.

Een levendige stad met een oude kern, veel erfgoed en de trend van leegkomende kerken. ‘Dat vraagt wel wat van ons’, vertelt erfgoedambtenaar Gerda Kroeze van de gemeente Deventer. ‘Daarom waren we er vroeg bij met een kerkenvisie. We zijn in 2010 begonnen, dankzij een potje van de provincie. In 2015 heeft de gemeenteraad het stuk bevestigd.’

‘We werken niet met een afvinklijstje’

De Deventer kerkenvisie kreeg de naam Lokale Agenda Religieus erfgoed, later aangevuld met de Principelijn Religieus Erfgoed. De kern is dat er ruimte moet zijn voor maatwerk en flexibiliteit, maar dat de problematiek bij de kerk en de eigenaren blijft.
‘We werken niet met een afvinklijstje als een kerk bij ons aanklopt’, licht Kroeze toe. ‘We willen zeker niet van bovenaf sturen. De vragen rondom religieus erfgoed zijn meestal complex. Vaak genoeg vraagt een kerk ons eerst om geld. Maar dat hebben we niet zomaar. Bovendien zijn de problemen van leegkomende kerken zo groot, die los je niet alleen met geld op.’

In gesprek blijven

De gemeente Deventer vindt dat ze aan de hand van de eigen visie voldoende kan betekenen voor kerkeigenaren of kerkbesturen. Kroeze: ‘Wat we om te beginnen doen is heel goed luisteren. Daarna samen kijken wat we kunnen doen. Met ieder onze eigen rol. Als overheid kun je adviseren over andere potjes met geld, je kunt iets doen aan het bestemmingsplan en je kunt ook meedenken over de maatschappelijke betekenis van een kerk. Het gaat erom dat we in gesprek blijven.’

Helder over rollen en gezamenlijk vertrekpunt

Wethouder Carlo Verhaar (GroenLinks) vindt dat de kerkenvisie goed werkt. De politiek kan ermee uit de voeten. ‘Het is belangrijk helder te zijn over rollen en een gezamenlijk vertrekpunt te hebben’, zegt hij. ‘Zo kunnen wij zorgvuldig omgaan met de vaak complexe vragen of dilemma’s: kerken die dicht moeten, de exploitatie die niet rondkomt of bestemmingen die wijzigen. Het voorkomt incidentenpolitiek of een onvoldoende doordacht besluit.’

Gescheiden werelden

Erfgoedspecialist Kroeze benadrukt dat een kerk een aparte categorie erfgoed is. ‘Je gaat in gesprek met een partij die lange tijd niet een natuurlijke gesprekspartner was. Kerk en staat waren gescheiden werelden. Je praat met een religieuze organisatie vaak in een bijzondere context. Waar vind je elkaar? Hoe begrijp je elkaar? Hoe ga je verder? Daar moet je je als gemeente van bewust zijn. Je moet er de tijd voor nemen.’ Dat dit loont blijkt wel uit het feit dat de kerkbesturen na de eerste ronde gesprekken in 2010-2013 nog steeds de weg naar de gemeente weten te vinden. ‘Er is toen een basis gelegd waardoor we elkaar weer weten te vinden.’

Religieus erfgoed zeer divers

Tegelijkertijd is het religieus erfgoed zeer divers. ‘De Lebuinuskerk in het centrum is een icoon in de stad en een rijksmonument. Maar nog niet zo lang geleden hebben we de Maranathakerk van Aldo van Eijck uit de jaren negentig de gemeentelijke monumentenstatus gegeven, vanwege de bijzondere kwaliteiten van het gebouw. We zien dat steeds meer kerken aan de eredienst worden onttrokken en andere bestemmingen krijgen. Zo hebben we nu een oud kerkgebouw dat vol staat met boeddhabeelden en Aziatische kunst. En recent is een middelbare school in een vroeg 20e-eeuwse neogotische Rooms Katholieke kerk getrokken.’

Update kerkenvisie

De Deventer kerkenvisie krijgt de komende tijd een update. Nieuwe ontwikkelingen vragen volgens Kroeze om actualiseren. ‘We gaan weer een rondje maken langs iedereen met wat vragen. Wat leeft er bij eigenaren en kerkbesturen aan nieuwe ideeën en wat hebben we toe nu toe gemist? Waaraan is behoefte?’
Wethouder Verhaal kijkt uit naar de update. ‘Dat wij gaan actualiseren geeft al aan dat het thema en onze visie onverminderd op de agenda staat’, zegt hij. ‘Dankzij de bijdrage van het rijk hebben we nu de kans een extra stap te zetten. Ik hoop dat dit allereerst leidt tot een actueel overzicht, maar ook in inzicht in de vragen en dilemma’s die leven bij eigenaren en gebruikers. Daarmee kunnen wij dan samen aan de slag in bijvoorbeeld een aantal casestudies.’

Tekst: Margit Kranenburg

Reacties