U bent hier

Gevolgen van corona - verhalen uit Brabant

Sint-Petrus Parochie Uden. Foto: Twan van Asseldonk

Corona heeft grote impact in Brabant. En dat merkt ook Jasper van Deurzen, die als deskundige onder andere voor het Programma Toekomst Religieus Erfgoed ingezet is als procesbegeleider. Zo zorgt corona voor een hoog aantal zieken en overledenen bij de kloosters. Maar er zijn meer gevolgen, zo vertelt hij in dit artikel.

Jasper van Deurzen

Kerken en kloosters: van beide soorten gebouwen zijn er nogal wat in het zuiden van ons land. Soms denk ik mee over de toekomst van een kerkgebouw, een andere keer begeleid ik een parochie of gemeente bij het opstellen van een kerkenvisie. Corona grijpt op allerlei manieren in op mijn werk.

In maart zou ik bijvoorbeeld een opdracht starten bij de Missiezusters van het Kostbaar Bloed in Aarle-Rixtel. Al vrij snel bleek dat het virus daar binnen was gekomen. Meerdere zusters zijn inmiddels overleden. Een vergelijkbaar verhaal zag ik ook bij de zusters in Veghel waar ik al een paar jaar betrokken ben bij de herbestemming van hun kloostercomplex. Ook daar zijn meerdere zusters overleden aan het virus. Het effect daarvan op een kloostercommuniteit is enorm. Bij een uitvaart is normaliter de hele communiteit en de familie van een zuster aanwezig. Nu zijn zusters in bijzijn van slechts drie of vier personen begraven. Corona heeft dan ook veel impact op het communiteitsleven, de sfeer in huis en het bestuur.  

Vergelijkbare meldingen kwamen binnen over andere kloostercommuniteiten. Je schrikt telkens als zo’n bericht binnenkomt, maar het wordt indringender als je de overledene kent. Coronaslachtoffers krijgen een gezicht.

Broeder Hans de Visser
Foto: Marc Bolsius

Het verhaal van broeder Hans
Eén zo’n gezicht is voor mij dat van broeder Hans de Visser. Een pater die met twee benen in de gemeenschap stond. Kapucijn, lid van het pastorale team van de parochie, zeer actief binnen de heemkunde en op allerlei andere vlakken. Broeder Hans was altijd met historisch erfgoed bezig. Of het nu ging om het klooster in Velp, de Clarissen in Megen of zijn geboortegrond Boxtel. Hij heeft er meerdere boeken over geschreven. 

Dat hij bij velen geliefd was, blijkt uit alle reacties na zijn plotselinge overlijden. Ik heb het genoegen gehad om een aantal keer met hem te mogen samenwerken. Bellen met pater Hans was altijd een feestje en op bezoek gaan helemaal. Ik heb veel met hem gelachen. Als ik zat te vertellen over project zus of zo, zag je broeder Hans aandachtig luisteren. Hij was scherp van geest en kon rake vragen stellen. Van die vragen waar je nog even op moest kauwen op weg naar huis.

Hij was altijd bereid om mee te denken en mee te doen. De laatste keer dat ik met hem mocht samenwerken was tijdens de netwerkdag van het programma ‘Brabants kloosterleven’ in het najaar van 2019. Die dag vond plaats in het prachtige Emmausklooster in Velp. Broeder Hans die daar gardiaan is geweest vertelde voor een volle kapel over zijn leven als Kapucijn in dit bijzondere klooster. En vertellen kon hij. Op mij heeft hij een onuitwisbare indruk gemaakt. Hij wordt gemist.

Het verhaal van Broeder Hans maakt ook een ander effect van corona duidelijk. Hij was een belangrijke kracht in het pastorale team van de Heilig Hartparochie, en die kracht valt nu ook weg. Door corona zijn ook op een aantal andere plekken gaten gevallen in pastorale teams en in kerkbesturen. Plekken die niet opgevuld kunnen worden. Dat zal ongetwijfeld ook zijn effect gaan hebben op kerksluitingen.

De hosties van de zusters Clarissen in Megen
Door corona zijn er ook (bijna) geen vieringen meer geweest. Hierdoor zijn er veel minder inkomsten. Inkomsten die noodzakelijk zijn voor onder meer exploitatie en onderhoud van kerkgebouwen. Juist de periode van Pasen is een belangrijke periode in het liturgische jaar, met als neveneffect extra inkomsten. Helemaal goed zichtbaar is dat bij de zusters Clarissen in Megen. Zij bakken al bijna driehonderd jaar hosties. Het is een belangrijke inkomstenbron om te voorzien in hun contemplatieve leven en om de kosten voor het rijksmonumentale klooster te kunnen betalen.

Samen met de zusters zijn we met een team bezig om te bouwen aan een duurzaam Clarissenleven.  De inspanningen zijn erop gericht om het rijksmonumentale kloostercomplex Sint-Josephsberg te laten continueren in haar oorspronkelijke functie. Door de coronacrisis is dit project nog urgenter geworden. De hostiebakkerij is stilgevallen, en de zusters hebben het gastenverblijf uit veiligheid voor hun gasten en hun eigen kwetsbaren moeten sluiten. Een tweede inkomstenbron die droogviel.

Sint-Petrus Parochie in Uden.
Foto: Twan van Asseldonk

Uden: 34 uitvaarten in één maand tijd
Een ander project waar ik bij betrokken ben is de toekomstvisie van de zes kerkgebouwen van de Sint-Petrus Parochie in Uden. In 2019 hebben we dankzij een kerkenvisieproces een herbestemming gevonden voor één kerk en twee pastorieën. De processen voor de andere gebouwen waren volop bezig toen corona toesloeg. Uden werd een epicentrum in de regio en dat had een enorme impact op de Sint-Petrus Parochie. Pastoor John van der Laar en diaken Henk van Thiel begeleidden 34 uitvaarten in één maand tijd. De processen rondom de overgebleven kerken zijn hierdoor begrijpelijkerwijs min of meer stil komen te liggen. Samenkomen met lokale partijen om af te stemmen over de toekomst van een kerkgebouw is immers vrijwel onmogelijk.

Met de handen in het haar
Ook voor religieus erfgoed dat een nieuwe functie heeft gekregen, is deze crisis zwaar. Vorige week werd ik gebeld door een directeur van een herbestemd kloostercomplex, een evenementenlocatie voor de zakelijke markt. Hij zat met zijn handen in het haar. Door de crisis was hij al twee maanden dicht. Zijn seizoen eindigt voor de zomervakantie en begint pas weer in september. Heropening in juni was een voorwaarde om niet failliet te gaan. Het lukte om later die week met iemand van de gemeente bij hem om tafel te zitten. Gelukkig kan hij nu in juni open. De betreffende gemeente schakelde zowel ambtelijk als bestuurlijk zeer snel.

Zusters Clarissen zijn online en meer hoopvols voor 2021
En er is meer hoopvol nieuws, want naast de hosties verkopen de zusters Clarissen in Megen inmiddels meerdere soorten kruidenthee, jams en vegetarische broodspreads via hun webshop. Het was al onderdeel van het project de verkoop van kloosterproducten uit te breiden via kloosterwinkel en streekwinkels, nu gebeurt dat online.

Een ander goed bericht is dat de provincie Noord-Brabant nog steeds inzet op het verhaal van het Brabants kloosterleven in 2021. Vier kloosterorden vieren dan belangrijke lustra. De orde der Norbertijnen bestaat negenhonderd jaar. De Norbertinessen zijn 750 jaar eerder opgericht op Brabantse bodem. De Kruisheren wonen 650 jaar in Sint-Agatha, en de Clarissen driehonderd jaar in Megen. Zij vieren elk hun eigen lustrum en hebben onlangs nogmaals die ambitie bevestigd, ondanks corona. Met een team van de provincie Noord-Brabant werken we eraan om op een passende manier aandacht te besteden aan dit bijzondere jaar. 

Reacties