U bent hier

Het Torentje van Drienerlo

Het Torentje van Drienerlo, kunstwerk van Wim T. Schippers uit 1979 ,op de campus van de Technische Universiteit Twente, in de vijver van cultuurcentrum Vrijhof.

Op de campus van de Technische Universiteit steekt een torenspits uit de vijver. Het is het Torentje van Drienerlo. Een kunstwerk van Wim T. Schippers dat je - bijna als vanzelf - laat nadenken over interactie tussen kerk en omgeving.

Door Joks Janssen, kwartiermaker bij de RCE

Joks Janssen

Op de campus van de Technische Universiteit Twente, in de vijver van cultuurcentrum Vrijhof, staat het Torentje van Drienerlo. Deze verzonken spits van een kerktoren is een kunstwerk van Wim T. Schippers. De titel van het kunstwerk verwijst naar het gelijknamige landgoed waarop de campus is gebouwd. Het dateert uit 1979 en komt voort uit de percentageregeling die de Rijksoverheid lange tijd hanteerde om kunst in de openbare ruimte te bevorderen.

Hoewel Schippers zich over de achtergronden van dit werk nauwelijks heeft uitgelaten, doen diverse interpretaties de ronde. Zo zou de verzonken kerk symbool staan voor het achterblijven van kerkelijke dogma’s bij nieuwe wetenschappelijke inzichten. Met andere woorden: het kunstwerk symboliseert de overwinning van de rede op de (christelijke) religie. Het is een uitleg die in universitaire kring ongetwijfeld op de nodige instemming kan rekenen.

Anderen zien in het kunstwerk een uitdrukking van het snelle ontkerkelijkingsproces, dat Nederland sinds de jaren 60 heeft doormaakt. De snelle neergang van de christelijke religie in ons land verbeeld als in het water wegzakkende kerk. In het boekje Moet kunnen komt historicus Herman Pleij met een andere interpretatie. Hij legt een relatie met ons vlakke polderland, waarin kerktorens uit de zee lijken op te doemen. In dat verband zou de torenspits als een soort grafmonument wijzen op de vele dode dorpen die in de Nederlandse waterdiepten verzonken liggen. En hoewel de Twentse campus niet in een overstromingsgebied ligt en op het landgoed Drienerlo nooit een kerk heeft gestaan, zie je volgens Pleij toch menig buitenlands student met ontzag kijken naar het torentje in de vijver.

Ik vind het een interessante gedachte. Het Torentje van Drienerlo nodigt blijkbaar uit om de kerk in een breder, landschappelijk verband te beschouwen. De naamgeving van het kunstwerk en de weerspiegeling van de torenspits in het wateroppervlak laten je - bijna als vanzelf - nadenken over de interactie tussen kerk en omgeving. Een kerk staat nooit op zichzelf, maar is een gebouw dat verbonden is met de ontwikkeling van het omliggende landschap, de stad, het dorp of de wijk. Het kan eenvoudigweg niet losgedacht worden van die context. Juist daarom is het belangrijk om de relaties tussen kerkgebouwen en hun omgeving te onderzoeken. Aan ontwerpers de taak om de daarmee samenhangende, grotere verbanden te verbeelden. Aan onderzoekers de taak om onvermoede verbanden op te sporen. En daarbij – net als Wim T. Schippers – voldoende ruimte te laten voor alternatieve interpretaties.

Joks Janssen was tot 2019 actief als hoogleraar ruimtelijke planning en erfgoed aan Wageningen University, en heeft voor zijn promotie onderzoek gedaan naar katholieke kerkenbouw in Noord-Brabant. 

Reacties