U bent hier

Kerken ‘stemmen’: een Vlaamse visie op hergebruik

België kent zijn eigen uitdagingen bij de herbestemming van religieus erfgoed. Inspiratie is daarbij welkom, ook vanuit Nederland. Frank Strolenberg, programmamanager toekomst religieus erfgoed, werd daarom gevraagd voor een presentatie op 17 februari bij Parcum, het Museum Catharijneconvent van België. Andere presentatties bij Parcum vinden plaats op 10 en 24 februari.

Waar gaat jouw presentatie over?

Strolenberg: 'Ik ben gevraagd om ons nieuwe boek ‘Kerkgebouwen-88 inspirerende voorbeelden van nieuw gebruik’ toe te lichten. Dat doe ik natuurlijk graag. Want ik ben niet alleen trots op ons boek, maar vooral op de sprankelende en tegelijkertijd zorgvuldige wijze waarop in Nederland kerken multifunctioneel gebruikt worden of een nieuwe functie krijgen. Het boek laat daar inspirerende praktijkvoorbeelden van zien.' 

Is er in Vlaanderen een andere benadering?

'Bij de voorbespreking van mijn presentatie vertelde men mij waar de presentaties op 10 en 24 februari over gaan. En hun toelichting op beide andere boeken maakte dat mij een gevoel van deemoedigheid bekroop. Want daar waar wij ‘Hollanders’ lekker snel schakelen tussen het gebouw als kerk en een nieuwe functie voor het kerkgebouw, wordt er in Vlaanderen zorgvuldig nagedacht over de essentie van een kerkgebouw. In tegenstelling tot 99% van de gebouwen die gebouwd worden om in te wonen, werken of winkelen wordt een kerkgebouw immers gebouwd voor de geest. En dat al duizenden jaren lang. Het gebouw als geestesplek met daarbij de vraag: "wat maakt een kerk tot kerk"? Dat lijkt een klassieke architectuur-, erfgoed- of vastgoedbenadering, die wij in Nederland al snel hanteren, dan ook te overstijgen. Want nieuwe functies die in een voormalig fabrieksgebouw, leegstaande kantoorflat of niet langer verhuurbaar winkelpand passen, zijn lang niet altijd geschikt voor een leeg kerkgebouw. Dat voelen de meeste mensen op hun klompen aan. Maar waar zit hem dat dan in?'

Waar gaan de andere presentaties over?

'De architect Frank VandePitte die op 24 februari zijn verhaal houdt, doet een interessante poging om het onzichtbare te benoemen in zijn boek 'Hoe kerken ons appelleren in ons zijn. Over religie en het subject, en de uitdaging van secularisering'. Hij houdt hierin een pleidooi om juist niet al te snel over te schakelen op herbestemming, maar stil te staan bij de ‘stemming’ van een kerkgebouw. Want het kerkgebouw dicht hij veel kwaliteiten toe, maar als belangrijkste kwaliteit benoemt hij dat het kerkgebouw een stemming van ontvankelijkheid biedt. Het is een publieke plek waar iedereen welkom is, waar ruimte en tijd lijken weg te vallen, waar de dagelijkse sleur voor even buitengesloten wordt. Het kerkgebouw ontvangt jou, en maakt dat jij als bezoeker ontvankelijk wordt voor een andere ‘state of mind’; of dat nou religieus is, spiritueel of wat dan ook. Het kerkgebouw doet iets met je, dat andere gebouwen niet doen. Vanderpitte realiseert zich dat herbestemming vaak onvermijdelijk zal zijn, maar pleit ervoor om daar waar dat mogelijk is deze gebouwen niet her te bestemmen, maar plekken te laten zijn van ontvankelijkheid.

De presentatie op 10 februari handelt over een fotoboek dat gemaakt is door Geert Goiris over de Kapel van Ontluiking; de naam alleen al klinkt als poëzie. Een plek waar de stemming die Vanderpitte bepleit gematerialiseerd lijkt. Voor een kapel op de Wivinasite in Groot-Bijgaarden heeft interieurarchitect Tom Callebout van TC-Plus namelijk een intrigerend nieuw ontwerp gemaakt. Van buiten is de kapel onaangetast, maar wie de ruimte betreedt vindt zand op de vloer. Rondom witte luiken die alles wat zichtbaar is afschermen. Als de luiken gesloten zijn is er rust alom, stilte. Maar wie de luiken opent, ontdekt de schoonheid en het ware karakter van de kapel. Een plek die nieuwsgierig maakt. Een plek die ontvankelijkheid uitdaagt.'

Wat valt je op? 

'In België/Vlaanderen kennen ze inmiddels ook al de nodige kerkgebouwen die omgebouwd zijn tot buurthuis, appartement of zorgcomplex. Puur in aantallen gezien loopt Nederland met haar 1.530 herbestemde kerken hierin voorop. Vandaar hun interesse in hoe ‘wij het doen’. Maar de vraag die bij mij resoneert is: kunnen wij ook ruimte geven aan de Vlaamse manier van denken? En durven wij, al is het maar op één plek, een Nederlandse versie van de kapel van ontluiking te realiseren?'

Zie ook: Boekpresentaties religieus erfgoed: De kerk, een stad. Over hergebruik van kerkgebouwen

Reacties