U bent hier

Kerknota: zoek de speelruimte voor je gebouw

Ga in gesprek over de speelruimte van het kerkgebouw. Dat geeft de Protestantse Kerk in Nederland lokale kerkbesturen mee in een eigen visie. ‘En doe dat vooral op tijd’, benadrukt Gerben van Dijk, een van de samenstellers van het stuk over de toekomst van kerkgebouwen.

Gerben van Dijk

De kersverse nota ‘Speelruimte gezocht’ moet kerkbesturen verleiden te praten over de toekomst van hun gebouw. ‘De aanleiding voor de landelijke nota is dat het denken over kerkgebouwen bij ons wat is opgeschoven’, vertelt Gerben van Dijk, voorzitter van de commissie Protestantse visie op het kerkgebouw. ‘Voorheen was het vaak ‘mensen gaan voor stenen’ als een protestants kerkbestuur beslissingen nam over uitgaven, vertelt hij. ‘Nu is er meer aandacht voor het kerkgebouw en de rol en betekenis die het in zichzelf kan hebben.’

Kerk als publieke plek
De nota beschrijft drie manieren waarop je naar de betekenis van een kerkgebouw kunt kijken: met een heilige, een kerkelijke en een maatschappelijke invalshoek. Daartussen ontstaat de speelruimte voor de toekomst. En die kan bij elke kerk weer anders zijn. ‘Lokale kerkbesturen die op tijd werk maken van de toekomst van hun kerkgebouw maken de meeste kans dat hun gebouw een publieke functie kan blijven vervullen’, meent Van Dijk. ‘Praat met anderen en wacht niet tot het water je financieel aan de lippen staat. Dan maak je andere keuzes. Ik zeg weleens dat de kerk de oudste organisatie is die aan crowdfunding doet. Met de collectes. Nu is het ook tijd om structureel op andere manieren inkomsten te krijgen. Een kerk kan veel vaker gebruikt worden dan een of twee keer op zondag. Van origine waren kerken opener voor publiek, het is toch mooi als dat zou terugkomen?’

Maatschappelijke meerwaarde?
Tijdens de landelijke vergadering waarop zijn nota werd gepresenteerd ontdekte Van Dijk bij een peiling dat dat de meeste aanwezigen bereid waren om met een expert te praten over de mogelijkheden van hun kerkgebouw. Een kleine meerderheid van de deelnemers is echter huiverig voor multifunctioneel gebruik van hun gebouw. Van Dijk begrijpt dat wel. ‘Er is soms onvoldoende bestuurskracht. De vergrijzing onder kerkrentmeesters, die over de gebouwen gaan, neemt toe. Adviezen van experts zouden kunnen helpen of inspireren. Voorbeelden van succesvolle exploitatie of ingrijpende veranderingen zijn er genoeg. Als alles je boven het hoofd groeit kun je er over nadenken om het gebouwbeheer uit te besteden of het eigendom over te dragen en zelf huurder te worden. Soms is zelfs sluiten en afstoten onvermijdelijk. Als je dan voldoende tijd hebt kun je goede voorwaarden stellen bij de verkoop. Gaat een kerkbestuur voor de hoogste financiële opbrengst of kiest men voor maatschappelijke meerwaarde?’

Kerkenvisies als vonk
De visie komt op een moment dat de overheid oproept om lokaal ideeën te verzamelen over de toekomst van religieus erfgoed. ‘De kerkenvisies vanuit de gemeenten waren een trigger om ook vanuit de Synode op landelijk niveau wat te zeggen. We hopen mensen aan het denken te zetten voordat ze bij de overheid aan tafel gaan zitten.’ Ideeën over de rol van de overheid heeft Van Dijk ook. ‘In de steden zijn veel migrantengemeenschappen die nu in huiskamers of gymzalen bijeenkomen. Die kunnen ook voor een kerkgebouw kiezen. De overheid zou een makelende rol kunnen spelen. Ook kan de overheid meedenken over de eigen plek en rol van het kerkgebouw. Zodat niet alle kerken in de buurt ervoor kiezen om dezelfde soort concerten te programmeren.’
De overheid zou ook hier en daar soepeler kunnen zijn, oppert Van Dijk. Sommige regels zitten bijvoorbeeld de exploitatie van een gebouw in de weg. ‘De monumentenstatus kan klemmen. Denk aan monumentale kerkbanken. Die kun je niet even weghalen om de vloer vrij te maken voor een huurder. Zo’n kerk kan dan voor de toekomst een ander bankenplan wensen zodat de gebruiksmogelijkheden vergroot worden. Ook de overheid moet dus haar speelruimte opzoeken.’

Tekst: Margit Kranenburg

Meer informatie (en voor download van het synoderapport): Generale synode: ga in gesprek over de speelruimte van het kerkgebouw

Reacties