U bent hier

Landpark Assisië - 40 dagen bouwritueel

De kerkbanken uit de Fransiscus Kapel zijn gezamenlijk naar buiten gedragen en hebben plaatsgemaakt voor stoelen. Beeld: Miranda Megens.

Dit artikel is eerder verschenen als onderdeel van het onderzoek 'Kerkgebouw in verandering: De inzet van rituelen bij kerkgebouwen in transitie' van Miranda Megens.

Op Landpark Assisië in het Brabantse Biezenmortel wonen en werken ruim tweehonderd mensen met een verstandelijke beperking onder begeleiding van zorgorganisatie Prisma. In 1904 startten de Broeders Penitenten met Huize Assisië. Het initiatief kreeg indertijd landelijke bekendheid, de broeders beschermden de maatschappij tegen ‘idioten’ en gaven tegelijkertijd zorg (landparkassisie.nl). De Franciscus Kapel (die er echter uitziet als een kerk) is als kloosterkerk gebouwd, en later parochiekerk voor zorgdorp Assisië geworden. Tot 2017 was de kerk in gebruik, sindsdien kunnen er ook andere activiteiten plaatsvinden. Door de kerk open te stellen voor andere partijen, wil Prisma verbinding maken met de buitenwereld.

Dr. Michael Kolen is adviseur zorgethiek/geestelijk verzorger op het landpark. Om het afscheid van de kerk ritueel te begeleiden, benaderde hij social designer/bouwritueelbegeleider Imke van Dillen, die vaker afscheid en transities van markante gebouwen en hun (erfgoed)gemeenschappen begeleidt. Voordat het bouwritueel kon beginnen, werd eerst de breuk erkend tussen de organisatie en het kapelgebouw. ’Bouwrituelen gaan hand in hand met de transitie van een gemeenschap,’ zegt Imke van Dillen. De periode tussen Aswoensdag en Pasen 2017, refererend aan de traditionele vastenperiode voor christenen in de aanloop naar Pasen, werd gebruikt om het 40-dagenbouwritueel uit te voeren. Er werden 16 activiteiten uitgevoerd met kunst, muziek, verhalen en uitvoeringen; deze activiteiten werden gescheiden in afscheids-, overgangs- en inbeddingsrituelen. ‘Door een bouwritueel kunnen gebruikers en andere betrokkenen met elkaar meedoen en bijdragen aan transitie,’ zegt Imke van Dillen. Het laatste en meest ingrijpende ritueel betrof het verwijderen van de kerkbanken. Dat is samen met de bewoners en mensen van Prisma gedaan. ‘Het gezamenlijk en zichtbaar afronden van de overgangsfase zorgt voor inbedding van de transitie en overgang naar de nieuwe fase. Bewoners en begeleiders van Landpark Assisië hebben laten zien hoe je op een persoonlijke en saamhorige manier omgaat met zo’n grote verandering.’

Gevoeligheden stonden centraal tijdens de rituelen. Michael Kolen: ‘We wilden duidelijk maken dat er iets zou gaan veranderen, maar dat de kerk tegelijkertijd een heilige plek blijft.’ Er is bewust voor gekozen niet alles te verwijderen. ‘Het gaat om eren naar het verleden toe, je kunt spullen niet zo maar laten verdwijnen,’ zegt Michael Kolen. ‘Er is niets beschadigd aan het gebouw, alles kan ook zo terug als het moet. ‘Alles wat gezegd moest worden, is gezegd,’ aldus Imke van Dillen. ‘Ik had zelf het gevoel dat de transitie niet na veertig dagen voltrokken was. Het proces van afscheid nemen en aanvaarden van de nieuwe situatie duurde in dit geval langer.’

Hoog tegen de zuidoostzijde van de kapel is een kruis terug gehangen dat voor veel bewoners symbool van herinnering is. Tegen de zuidgevel is een Mariabeeld geplaatst met foto’s van overleden bewoners, daar kunnen kaarsjes opgestoken worden. Naast de entree aan de westzijde is een beeld van Franciscus geplaatst. Het kruis, het Mariabeeld en Franciscus verhouden zich in kruisvorm tot elkaar en verbinden individuele herinnering, de ander en de buitenwereld met elkaar. Michael Kolen: ‘Het gaat hier niet alleen om ik of wij, maar om het, in alle diversiteit, samen een weg te zoeken door het leven, met vallen en opstaan. Verbinding met buiten is van belang, dat hebben we geprobeerd om zo uit te drukken’.

Inzet ritueel:

Ontwerp en uitvoering van afscheidsrituelen, overgangsrituelen en inbeddingsrituelen, door onder andere een doordeweekse tussentijd met muziek en gedichten en het verwijderen van de kerkbanken; plaatsen sacrale voorwerpen die dienen als herinnering en herdenking.

Wat doet dit ritueel:

Bevestigen identiteit, zorgen voor sociale cohesie, benadrukken gemeenschappelijke waarden, betekenis geven, uitdrukking geven aan gevoelens, transitie markeren.

Reacties