U bent hier

Levende Stenen: monumentale zingeving in Jorwert

Het is een mistige dag in september. Tussen de grafstenen op het kerkhof van de Radboudkerk in Jorwert (Friesland) hangen met dauw beklede spinnenwebben. Er volgt een warm onthaal met kruidenthee en ambachtelijke kloosterkoek. Als studenten van de master Religion and Cultural Heritage aan de Rijksuniversiteit Groningen zijn we bij de Sint Radboudkerk, waar het project Nijkleaster, een protestants klooster voor zingeving, is ontstaan.

Tekst en foto's: Alissa van der Scheer, Lydia Meeuse & Freya De Cauwer

Het Netwerk Religieus Erfgoed organiseert deze eerste bijeenkomst in een reeks workshops over religie en erfgoed. Hoe kan er nieuwe invulling kunnen worden gegeven aan monumentaal erfgoed? Deze vraag staat centraal. Kan het project in Jorwert dienen als een levendig voorbeeld voor de toekomst van religieus erfgoed? En welke uitdagingen zijn hier aan verbonden?

Kerk
Zodra iedereen met een kop groene thee en een warm dekentje in het monumentale kerkgebouw zit, krijgen we eerst wat inleiding door de betrokken partijen. Een van hen is Hinne Wagenaar. Hij is predikant-pionier en vertelt over het project Nijkleaster: ‘Ik wil graag kerk, kroeg en klooster verbinden.’ In de kerk worden opnieuw momenten van bezinning, spiritualiteit of meditatie georganiseerd, de kroeg zorgt voor de verbinding van de dorpelingen met de deelnemers van het project, en het klooster is de toekomstige woonplaats en ontvangstruimte voor iedereen die nood heeft aan een spiritueel leven.’

Kroeg
In de dorpskroeg, Het Wapen van Baarderadeel, worden we voorzien van een kloostermaal. Wagenaar bestempelt de kroeg als ‘een tempel die nog wel in gebruik is.’ Dit is de plaats waar deelnemers van Nijkleaster en lokale inwoners elkaar ontmoeten en het is dan ook een belangrijke spil voor het project. Aanvankelijk liep het contact wat stroef met de dorpsbewoners, vertelt hij. Zij moesten lang wennen aan de bedrijvigheid rondom hun kerk. Al jarenlang was de kerk leeg en had het dorp dat liever zo gehouden. Toch kwam het project er. Door de kroeg te betrekken, lijkt het project beter geïntegreerd in het dagelijkse leven van het dorp.

Kuier
Wagenaar neemt ons mee op een stiltewandeling door het Friese landschap. Deze kuier weerspiegelt zijn drie streefpunten: stilte, bezinning en verbinding. Waar het eerste deel van de wandeling, stilte, redelijk evident is, wordt er bij het onderdeel van bezinning ruimte gecreëerd om een strofe van troubadour Piter Wilkens te overdenken:

Hjir lizze libbene stiennen,
Dit is gjin dea materiaal,
Wille en lok, rou en triennen,
It sit hjir fol mei ferhaal.


Hier liggen levende stenen,
Dit is geen dood materiaal,
Plezier en geluk, rouw en tranen,
Het is hier één en al verhaal. 

- Uit Libbene Stiennen  van Piter Wilkens (in opdracht van Stichting Alde Fryske Tsjerken; vertaald naar het Nederlands door Hinne Wagenaar)

Wat betekent het idee van levende stenen voor jou? Welke verhalen en emoties roept het op? Op de terugweg is er ruimte voor verbinding door een één op één gesprek met een andere workshopdeelnemer. Al pratend wordt er betekenis gecreëerd over oude stenen en nieuw leven. Het past mooi bij de insteek van Nijkleaster.

Klooster
De bestemming van de wandeling is het toekomstige klooster. Zowel de kerk als de kroeg liggen op een prominente plek in het dorp. Daarom werd besloten om het klooster buiten het dorp te vestigen. Vol optimisme worden de ogen gericht op een zestiende-eeuwse boerderij. Hier liggen echter wel meerdere obstakels in de vorm van beschermde weidevogels, archeologische bodembeperkingen en natuurlijk nog de monumentale status van de boerderij. De restauratie van de boerderij en de bouw van de bijgebouwen tot een klooster wordt verwacht in 2022.


DE FRIESE OPGAVE
Het is moeilijk om de honderden Friese kerken levend te houden. Leegloop en leegstand maken dat kerkgemeenschappen fuseren om het hoofd boven water te houden. Ook zijn er meerdere instanties actief die zich bekommeren om het behoud van religieus erfgoed in de provincie, zoals de Stichting Alde Fryske Tsjerken (SAFT), die drieënvijftig kerken in bestand heeft. Al langere tijd worden kerken gebruikt voor evenementen, zoals tentoonstellingen en concerten. Echter raakt deze markt verzadigd en wordt er gekeken naar nieuwe invullingen, die respectvol een nieuwe betekenis aan de kerk geven. Eén van deze bestemmingsvormen is overnachten in de kerk. Op meerdere plaatsen in Friesland is er de mogelijkheid om te overnachten in de kerk of kerktoren, zoals bijvoorbeeld in Schettens. Ook komt zingevingstoerisme als branche op. Nijkleaster zou kunnen worden beschouwd als een vorm van zingevingstoerisme. Een protestants initiatief dat een zo breed mogelijk publiek probeert aan te trekken. Het is gefocust op degene die wil onthaasten van het dagelijks bestaan, en zij die op zoek zijn naar verbinding; een gat in de markt wellicht door de hedendaagse hectiek binnen onze maatschappij?

Reacties