U bent hier

Omdenken voor de toekomst

Pieter Siebinga en Elco Brinkman (foto: David Meulenbeld), ambassadeurs van programma Toekomst Religieus Erfgoed.

Wat kunnen kerken betekenen in een 1,5 meter samenleving, en ook daarna? Ambassadeurs van Toekomst Religieus Erfgoed Elco Brinkman en Pieter Siebinga uiten hierover hun voorzichtige eerste gedachten.

Het is logisch dat op dit moment de aandacht uitgaat naar de effecten van corona op onze dierbaren. Dat moet ook en dat is goed. Tegelijkertijd zijn we als samenleving over de eerste schok heen en ontstaat er langzaamaan weer ruimte om over de toekomst na te denken. Eerst over de 1,5 meter samenleving die nu ingericht moet worden. Maar ook al verder dan dat: hoe zal de iets langere termijn er uit gaan zien?

Elco Brinkman.
Foto: David Meulenbeld

Elco Brinkman, onder andere voormalig minister van cultuur en voormalig voorzitter van Bouwend Nederland, is onder de indruk van wat kerken nu betekenen in de samenleving. Overal ziet hij initiatieven om vanuit de kerk mensen te helpen. Kerken laten zien hoezeer zij van belang zijn in het sociale domein. Tegelijkertijd heeft hij zorgen: ‘Als ik door Leiden fiets, de stad waar ik woon, dan zie ik de nodige lege kerkgebouwen. Want de problemen die er voor de coronacrisis waren, zijn nu natuurlijk niet weg. Sterker nog, ik verwacht dat decoronacrisis gaten zal slaan in de organisatie van de kerken. Kerkbesturen en commissies bestaan toch veelal uit oudere vrijwilligers die natuurlijk ook extra vatbaar zijn voor corona. Ik vermoed dat de inzet aan vrijwilligerswerk helaas beperkt gaat worden. Tegelijkertijd zijn er gelukkig tal van mensen die wel iets concreets voor de gemeenschap willen doen. Maar het zal een poos duren voordat we weer onbevreesd met z’n allen bij elkaar durven te gaan zitten. Dat betekent ook dat er inkomsten wegvallen. Dat zie je al helemaal terug bij kerken die ook zakelijk ingezet worden, zoals de Pieterskerk in Leiden. Daar worden tonnen aan inkomsten misgelopen.’

Pieter Siebinga

Pieter Siebinga, voormalig directeur van het Nationaal Restauratiefonds, en nu onder andere voorzitter van het Utrechts Monumentenfonds, herkent die financiële problemen. ‘Ook in het bezit van monumentenorganisaties zie je dat de inkomsten onder druk staan bij die gebouwen die van publieke inkomsten afhankelijk zijn. Tegelijkertijd zijn er zorgen wat dat betekent voor het beheer van gebouwen: wordt het onderhoud uitgesteld? En zijn er nog wel nieuwe investeringen? Ik vermoed zo maar dat plannen en voornemens die er eerst lagen voorlopig ook bevroren gaan worden.’

Bestemming zoekt ruimte, kerken hébben ruimte
Tegelijkertijd constateren beide heren dat er op dit moment hard nagedacht wordt over de inrichting van de 1,5 meter samenleving. Brinkman: ‘Hier liggen kansen voor kerken om op de korte termijn ook fysiek te laten zien wat hun meerwaarde is. Overal zijn nu groepjes mensen aan het nadenken over hoe je scholen weer open kunt zetten, hoe kinderdagopvang georganiseerd moet worden, hoe je zorgfuncties vorm kunt geven. Men is op zoek naar ruimte. Liggen hier geen kansen voor kerken?’

‘Het is feitelijk omgekeerd denken’, vult Siebinga aan. ‘Daar waar we tot voor kort om extra inkomsten te kunnen genereren nadachten over “kerk zoekt functie”, zie je nu ruimtevragers die op zoek zijn naar grote volumes: bestemming zoekt ruimte dus. En kerken hebben die ruimte in de aanbieding. Het zou mooi zijn als dit soort tijdelijke bestemmingen mogelijk gemaakt zouden kunnen worden.’

Brinkman: ‘Als je hebt gezien hoe snel met portacabin-achtige oplossingen tijdelijk hele ziekenhuizen worden neergezet, dan zou dat ook voor andere functies mogelijk moeten zijn in kerkgebouwen. Ongetwijfeld zijn er zelfs nog elegantere oplossingen mogelijk dan dat, maar als het moet, kan het ook snel’. ‘Misschien met een beetje hulp en sturing van de overheid?’, zo vraagt Siebinga zich hardop af. Beiden onderschrijven dan ook dat het goed zou zijn als partijen elkaar actief opzoeken rondom deze vraag en aanbod naar en van ruimte.

De handen ineenslaan voor de lange termijn
‘Tegelijkertijd liggen hier wellicht ook lange termijn kansen’, brengt Brinkman nog in. ‘Neem de zorg- en onderwijssectoren: die zijn altijd in beweging. De manieren waarop men z’n diensten aanbiedt, verandert al naar gelang de geldende inzichten. Het zijn sectoren die echter niet als eerste nadenken over wat er kan met de bestaande bouw, zoals met kerkgebouwen. En omgekeerd, denken kerken ook niet meteen aan deze sectoren als potentiële partners. Het zou interessant zijn om die kennismaking op te zoeken. Om de maatschappelijke meerwaarde van kerken te koppelen aan het publieke belang van zorg en onderwijs. Allen hebben ze in deze coronacrisis laten zien welke betekenis ze hebben voor de samenleving. Als we naar de toekomst toe de handen ineen zouden kunnen slaan zou het mes aan twee kanten kunnen snijden.’
 

Reacties