U bent hier

Ontmoet de Kerkvernieuwers!

De zinzoekende jongere en de jeugdzoekende kerkeigenaar: een match made in heaven als je het de Kerkvernieuwers vraagt. Broers Sander en Stephan Ummelen van Bureau Waardengedreven en erfgoedspecialist Ankie Petersen bouwen in dit nieuwe initiatief aan een netwerk om deze twee bij elkaar te brengen, en blazen daarmee een frisse wind door kerkenland. Op 3 oktober organiseren ze hun kick-off in de Eusebiuskerk in Arnhem.

Sander Ummelen

Het is op een bedrijfsfeestje van hun reclamebureau TakeTwo dat de broers Ummelen via theoloog/publicist Arjan Broers kennismaken met de Dominicanen, een Rooms-Katholieke orde. ‘Stephan ging áán’, herinnert Sander zich. ‘Diezelfde avond schreef hij een onepager, en die leidde tot een groot campagneproject voor “800 jaar Dominicanen” waar we heel toffe dingen hebben gedaan en de religieuze traditie hebben leren kennen. Er ging een wereld voor ons open. Het had nog niet zoveel met kerken te maken, maar het zette ons wel op een spoor.’

‘Ik was destijds op zoek naar klanten die ergens in geloven, en toen kwam ik bij de Dominicanen terecht’, vat Stephan de ervaring samen. Want het project voor de Dominicanen blijkt de katalysator van de omvorming van reclamebureau TakeTwo, vooral reclame en marketing gericht, naar Bureau Waardengedreven, organisaties begeleiden in zelfonderzoek naar waarden en maatschappelijke betrokkenheid.

‘Wat ons opviel bij die Dominicanen is het gevoel van: zit er nog wel iemand op ons te wachten?’ gaat Sander verder. ‘Terwijl wij juist vonden dat ze zoveel moois te vertellen hadden, en dat ze veel te bieden hadden aan de maatschappij. Dat gevoel van “doen we er nog toe” bleef hangen.’ 

Ankie Petersen

Een brug slaan
En als Stephan drie jaar later, in 2018, bezig is met een jongerenbestuur in de Nijmeegse Stevenskerk en hij daar met Ankie over praat, die zich als erfgoedspecialist inmiddels ook deels met het legekerkenvraagstuk bezighoudt, vragen ze zich samen steeds meer af: zijn er niet meer bruggen te slaan tussen de kerk en de seculiere wereld? 

Want jongeren in de seculiere wereld ervaren een kerk heel anders dan hun ouders of grootouders die het geloof vaak in meer of mindere mate hebben losgelaten. Net als Stephan, Sander en Ankie zelf eigenlijk. De broers Ummelen leren als kind wel christelijke liedjes in canon zingen op hun protestantse basisschool, en krijgen net als veel jaren 80 kinderen elke vrijdag een bijbelverhaal te horen, maar daar houdt de religieuze opvoeding wel mee op. Ze kennen religie van hun ouders, en dan vooral de zware kant, in de vorm van het ‘religieuze trauma’: je moeten losmaken van een jeugd vol christelijke dogma’s. 

Voor Ankie, wiens vader steenhouwer is en die zijn gezin meetroont naar de kerken van Nederland waar hij aan beelden heeft gewerkt, is die zwaarte er niet, maar staat in de religieuze wereld vooral de architectuur centraal. Met haar moeder en zus steekt ze bij die bezoeken een kaarsje aan, maar meer als mooi ritueel. 

Het drietal realiseert zich dat in de generaties na die van hun ouders dat trauma, of in ieder geval die religieuze bagage steeds minder is geworden. En dat heel veel millenials eigenlijk neutraal ten opzichte van een kerk staan. Stephan: ‘Zeg het woord “kerk” tegen iemand van 45+, en je krijgt vaak negatieve emotie. Zeg het tegen iemand onder de dertig, en je krijgt een neutrale reactie en zelfs interesse in spiritualiteit. En toch, als je doorvraagt, zeggen ze ook: “De kerk is er niet voor mij’. Er is een drempel.’

Stephan Ummelen

Kleine interventie, grote opbrengst
En daar ligt precies de uitdaging voor de Kerkvernieuwers, gaat Sander verder. ‘In het wegnemen van aannames en vooroordelen van jongeren, maar ook in aannames en vooroordelen aan de kant van kerkbeheerders. Mensen die de gebouwen nu verzorgen maken zich vaak zorgen over wat er gebeurt als ze de deuren open zetten voor jonge mensen. Dat hoeft niet! Zo’n gebouw dwingt van zichzelf respect af. Een mooi voorbeeld vind ik dat van een jonge programmamaker uit Zwolle, die tijdens het bevrijdingsfestival vorig jaar organiseerde dat er in het Dominicanenklooster van te voren kaarsjes konden worden aangestoken door festivalbezoekers. Er waren veel zorgen over hoe de vaak drinkende festivalbezoekers het kerkgebouw zouden behandelen. Dat bleek niet nodig. Er zijn op respectvolle wijze bijna 1200 kaarsjes aangestoken die dag. Een kleine interventie met een enorme opbrengst.’ 

Kerk als ontmoetingsplek voor zingeving
Zulke projecten brengen de Kerkvernieuwers met hun platform nu samen. Maar het is meer, zeggen ze. Ze willen de dialoog aangaan met kerkbesturen, een vertrouwensband opbouwen, ze helpen een nieuw lokaal netwerk op te bouwen, al dan niet met concrete projecten en interventies. Ze willen het proces begeleiden van conserveren naar converseren. Een platform zijn waarbij vooroordelen worden uitgedaagd, zowel aan de beheerkant als bij de jongerenkant. Met als doel kerken herpositioneren in het collectieve bewustzijn, als plekken waar het niet meer gaat om of je deel uitmaakt van een traditionele religie of niet, maar als ontmoetingsplek voor mensen die met zingeving of zelfontwikkeling bezig zijn. Ankie: ‘Want uiteindelijk moeten jonge mensen de zorg om de kerkgebouwen willen overnemen, en dat betekent dat ze er zelf een relevante betekenis bij moeten voelen.’ 

Op 3 oktober trappen de Kerkvernieuwers af. Ambtenaren en kerkbeheerders die met een kerkenvisie bezig zijn, zijn van harte uitgenodigd. Verwacht geen lange zitmomenten waarbij één iemand praat en de rest luistert, maar participatie, gemengde werkvormen en een goed gesprek. Daar zorgen de Kerkvernieuwers wel voor. Aanmelden kan hier.

Meer lezen? In ons magazine met Hart & Ziel staat nog een interview met de gebroeders Ummelen en bovendien een Blikopener: een tool om te helpen in het gesprek tussen kerkbesturen en jongeren. 

Reacties