U bent hier

Terugkijken: Blik op de Toekomst

Nu een meerderheid (bijna 70 procent) van de gemeenten in Nederland een kerkenvisie heeft of hier nog mee bezig is, wordt het ook langzaam tijd voor een volgende fase. Tijdens de vijfde uitzending van de Kerk van alle Kanten (hier terug te kijken) kwam die fase uitgebreid aan bod. ‘De dialoog is opgestart, nu wordt het tijd om de juiste keuzes te maken.’ 

Tafeldame was deze keer Susan Lammers, directeur van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE). Met presentatrice Marlies Claasen zat zij bij de twee tafelgesprekken. Centrale thema was deze keer: Blik op de toekomst.

Met die blik keek ook John Bakker, econoom van het bisdom Rotterdam en voorzitter van het CioK. Via een live-verbinding sprak hij over de opbrengst van de kerkenvisies: ‘Dat kerkelijke en burgerlijke gemeenten hierdoor met elkaar in contact zijn gekomen, is al heel waardevol. Het is nu tijd om samen na te denken over nevenfuncties van het gebouw en daar vervolgens ook een beleidsplan voor maken. Daar moeten we gewoon heel realistisch in zijn, want zonder beleidsplan is het vaak niet langer haalbaar.’ 

Column

De link tussen verleden en toekomst kwam duidelijk naar voren in de column van Rijksbouwmeester Floris Alkemade. ‘De vragen van deze tijd sluiten eigenlijk naadloos aan op wat de religie ooit zocht. Als we kijken naar zondebesef: hoe schuldig voelen we ons als we voor 35 euro naar Barcelona vliegen, terwijl we weten dat dat niet goed is? De  klimaatverandering, is dat niet de nieuwe interpretatie van wat de erfzonde vroeger was? Vragen die we alleen als gemeenschap kunnen oplossen. De kerkgebouwen kunnen een rol spelen waar we nog veel plezier van kunnen hebben. Bij de transformatie moeten daarom niet alleen kijken naar de vastgoedwaarde, maar ook naar andere waarden die deze gebouwen kunnen vertegenwoordigen. Bekijk de volledige column van Alkemade

Eerste tafelgesprek

Nadat de gasten waren aangeschoven voor het eerste tafelgesprek, haakte Susan Lammers eerst nog even aan op de column. Susan: Onze opdracht als RCE is eigenlijk om de toekomst van een verleden te geven en het verleden een toekomst. Dat is eigenlijk wat Floris Alkemade ook zegt.’

Volgens Frank Migchielsen, directeur Laurenskerk en bestuurslid van de Vereniging van Beheerders van Monumentale Kerkgebouwen (VBMK), moeten kerken eerst zelf met ideeën komen. En vervolgens verbinding zoeken met anderen. Roy de Witte, gedeputeerde provincie Overijssel (CDA) ziet daarbij de samenleving ook als belangrijke stakeholder. Karel Loeff, directeur Erfgoedvereniging Heemschut, was het daar helemaal mee eens. Loeff: ‘De maatschappij moet uiteindelijk bepalen wat er gebeurt met de gebouwen.’

Aan tafel ervaarden de gesprekspartners de waarde van de dialoog. Maar juist die communicatie is ook een punt van zorg. De Witte: ‘Zo belangrijk dat we het gesprek blijven voeren. Als er gebouwen worden afgestoten, zal dat binnen de gemeenschap pijn met zich meebrengen. Die moet je een plek kunnen geven.’ Lammers zag in die dialoog ook meteen een belangrijke uitdaging: ‘Hoe kom je nu in dialoog van denken naar doen? Wie pakt welke rol?’

Volgens Loeff is een belangrijke rol de komende tijd weggelegd voor burgers. ‘Burgers vinden het lastig om beleidsmatig te denken. Hoe kunnen we burgers handvatten geven om mee te denken, bijvoorbeeld over nevenfuncties van een kerkgebouw?

Interview met demissionair minister van Engelshoven

In een vooraf opgenomen interview sprak minister van Engelshoven over de pijn van het afscheid nemen, maar ook over de noodzaak om een nieuwe invulling aan gebedshuizen te geven. ‘We moeten realistisch zijn: herbestemming is echt nodig. Dat kan onder anderen door het openstellen van de gebouwen voor anderen. Ik was bijvoorbeeld in Arnhem en daar was een kerk omgevormd tot restaurant en hotel. Daarmee werd die kerk ook weer een ontmoetingsplek in de buurt. Heel mooi en verrassend gedaan.’

In het tweede gedeelte van het interview ging van Engelshoven in op de vraag wat er dan de komende tijd moet gebeuren. ‘Er is nog wel het nodige te doen. We kunnen meer privaat en publiek geld combineren. Overheid kan daar initiator in zijn. Ik zou het mooi vinden als we publiek-privaat investeren.’

Tweede tafelgesprek

Nadat de minister had gesproken, waren de gasten aangeschoven voor het tweede tafelgesprek. Daarin werd uitgebreid ingegaan op de mogelijkheden van publiek-private financiering.

Lammers: 'Er zullen gebouwen zijn die een nieuwe functie of deels een nieuwe functie krijgen. Daar heb je investeerders voor nodig.' Thijs Jochems, financieel en beleggingsdeskundige, droeg een oplossing aan voor de publiek-private financiering van de transformatie van kerkgebouwen. ‘Je moet als kerken aansluiten bij actuele thema’s als wonen, vergrijzing en de kosten van de zorg. Dat zijn thema’s waar kerken een rol in kunnen spelen. Ik zou zeggen: Ga daarmee naar de institutionele beleggers. Maar doe dat wel gezamenlijk. Door een fonds op te zetten waar institutionele beleggers in kunnen investeren. De overheid moet de voorwaarden scheppen voor een kant-en-klare beleggingspropositie. Daar participeert de overheid dan ook zelf in.’

Elco Brinkman, oud-minister Volksgezondheid, Welzijn en Cultuur: ‘Bij zo’n fonds gaat het er ook om dat je kennis en ervaring binnen haalt. Neem dat ook mee bij de oprichting van zo’n fonds. Het Nationaal Restauratie Fonds (NRF) heeft die kennis en ervaring. Neem het NRF dan ook mee in die oprichtingsfase.’

Kees-Jan Dosker, directeur van het NRF, reageerde hierop via een live-verbinding. ‘Ik vind het oprichten van zo’n fonds een goed idee. Hiermee kun je onderhoud en herbestemmen financieren. Wij doen het ook met een aantal private partijen. Privaat geld dat zijn weg zoekt naar een maatschappelijke functie. We denken dan ook graag mee over zo’n fonds. 'Lammers: ‘Zo’n fonds is zeker een belangrijk middel om geld en belanghebbenden bij elkaar brengen.'

Tim Vreugdenhil, stadspredikant, gaf aan dat hij als dominee open staat om mee te praten over geld. ‘We lopen daar als kerken niet voor weg. Maar ik las laatst in een column: “Onze tijd is rijk aan materieel bezit, maar arm aan ziel en geest.” Dit leeft bij heel veel mensen. Mijn oproep zou zijn aan iedereen die betrokken is bij religieus erfgoed: het begint bij die prachtige gebouwen. Die gebouwen kunnen een oplossing zijn voor 1 van onze grootste problemen van deze tijd: zielsarmoede.'

Brinkman vulde daarop aan: ‘De tijd is rijp om te oogsten. Mensen verlangen naar een overheid die niet alleen visies heeft maar ook acteert. We kunnen er wat mij betreft mee aan de slag.’

Reacties