U bent hier

Verduurzaamde kerk: Nicolaaskerk Kloosterburen

Nicolaaskerk in Kloosterburen. Foto: Gert Hardeman.

De verduurzaming van een kerk is een complex proces met talloze keuzemogelijkheden en kostenplaatjes. Vanaf deze maand besteden we aandacht aan deze belangrijke pijler van het programma Toekomst Religieus Erfgoed, in aanloop naar een Dossier Duurzaamheid op deze site, waarin allerlei praktische informatie en inspiratievoorbeelden te vinden zullen zijn. Deze keer: de verduurzaming van de Nicolaaskerk in het Groningse Kloosterburen in 2015.

De Nicolaaskerk, een van oorsprong middeleeuwse, hervormde kerk in het Groningse dorp Kloosterburen, herbouwd in 1843, stond sinds 2008 leeg en zou geen kerkelijke functie meer krijgen. De toenmalige eigenaar, de Protestantse Gemeente Leens-Mensingeweer, wilde de kerk graag overdragen aan de Stichting SintJan, een stichting die het kloosterrein waarop de Nicolaaskerk zich bevindt weer nieuw leven in wilde blazen voor de lokale gemeenschap, met de kloosteridentiteit als inspiratiebron. De voorwaarde was dat de kerk een openbare bestemming zou krijgen en daarmee behouden zou blijven voor de gemeenschap.

De kerk moest geschikt worden voor gebruik door de gemeenschap voor feesten en bijeenkomsten, en de hulppost van de ambulante zorg moest er een werkplek krijgen. Het gebouw, dat nog werd verwarmd door op gas gestookte gevelkachels, had een hoge energierekening en was desondanks koud en vochtig. Voor de herbestemming was verduurzaming daarom een belangrijke voorwaarde.

Het interieur van de Nicolaaskerk voor en na, zicht op de preekstoel.

Isoleren met stro of kalkhennep
Praktische en tegelijk duurzame keuzes zijn niet altijd eenvoudig bij een kerkgebouw, vertelt architect Reinier de Gooijer, vanaf het begin betrokken bij de renovatie van de Nicolaaskerk. Belangrijk doel van de verbouwing was om de energierekening fors omlaag te brengen en een comfortabel binnenklimaat te krijgen. In gebruik moest het een multifunctioneler gebouw worden. Hij overwoog eerst zogeheten strobouw: isolatie met behulp van strobalen in een houten frame. ‘Maar uiteindelijk hebben we voor de isolatie gekozen voor blokken van samengeperste kalk en hennep. Dit gaf bij doorrekening een goede dampspanning in de gehele gevel. Dat betekent dat er geen condens ontstaat, erg belangrijk voor het behoud van het gebouw.’ De hele kerk kreeg daarmee een goed geïsoleerde ‘schil’ aan de binnenzijde. Daarnaast kwamen er voorzetramen, voorzien van HR++-glas, een nieuwe geïsoleerde betonvloer met vloerverwarming, gebalanceerde ventilatie en een warmtepomp.

Het interieur van de Nicolaaskerk voor en na: zicht op het orgel.

Jezelf vragen stellen
Kerken die duurzame maatregelen overwegen, moeten zichzelf een paar dingen afvragen, adviseert De Gooijer. ‘Eerst moet je duidelijk hebben wat je wilt. Wordt de kerk verhuurd voor verschillende activiteiten, of blijft deze in eigen gebruik? Dat bepaalt al een aantal keuzes, zoals het type verwarming en isolatie.’ Uiteraard hangt er ook veel af van het budget. Hoe besteed je dat? De Gooijer: ‘Een meevaller was dat er een derde is bespaard op de werkkosten, omdat vrijwilligers heel veel werk hebben gedaan.’ Kijk ook verder dan de ‘klassieke’ subsidieregelingen voor onderhoud van erfgoed, tipt de architect. ‘Zowel het rijk, de provincie als gemeente hebben bijgedragen aan de herbestemming en verduurzaming van de Nicolaaskerk.’

De renovatie van de Nicolaaskerk is sinds vorig jaar zo goed als af, na een ingrijpende renovatie en modernisering. Op het dak na is alles goed geïsoleerd. De kerk is inmiddels in gebruik voor bijeenkomsten, feesten en optredens, voor zover corona dit toelaat. Een tribune, een uitvergrote versie van een preekstoel, creëert nieuwe plekken om te zitten. De kerkzaal is daardoor als geheel intact gebleven, maar toch op meerdere manieren te ervaren.

Meer informatie over de Nicolaaskerk is hier te vinden. 

Reacties