U bent hier

‘Betrek de gemeenschap bij de herbestemming’

woensdag 24 april 2019 - 16:34

De Sint Laurentiuskerk in Weesp (foto: Wikimedia, Michiel1972)

'Over het algemeen zie ik meer waardering voor herbestemmingen waarbij de kerk grotendeels kerk is gebleven, ook aan de binnenkant', schrijft Bernard Brons, accountmanager bij Nationaal Restauratiefonds, in deze blog. 

Net zoals een kerk een levenscyclus heeft, maakt de gemeenschap, die zich met die kerk verbonden voelt, ook verschillende cycli door. Een kerkelijke gemeenschap - een gemeente of parochie - gaat vaak door een rouwproces wanneer de kerk haar functie verliest. De religieuze gemeenschap verlaat het gebouw, maar het gebouw verlaat niet de gemeenschap. Een (monumentale) kerk is meer dan een stapel stenen, het is ook ‘emotie’. Als er iets met de kerk gebeurt, dan brengt dat de gemeenschap in beweging. We zagen dat onlangs in Parijs bij de brand in de Notre-Dame (waar overigens nog dagelijks meerdere diensten plaatsvinden). Terwijl de vlammen uit het dak sloegen, werd op straat gebeden en gezongen voor het gebouw dat de kerk vertegenwoordigt. En zeiden miljardairs miljoenen toe voor de restauratie.  

Onze’ kerk met een nieuwe functie
In 2016 ontmoette ik de nieuwe eigenaar van de Laurentiuskerk in Weesp, Cees van Vliet. Het was het moment dat wij als Restauratiefonds, als financier van de restauratie, verduurzaming of herbestemming, in contact komen met de nieuwe eigenaar.
Daar was, voor de parochie, een rouwproces van ettelijke jaren aan vooraf gegaan. Het kerkgebouw had een grote restauratie nodig gehad, waaronder het herstel van de fundering. Voor de parochie was dat te kostbaar en daarom moest ze afstand doen van de kerk. Verschillende toekomstvisies werden doorlopen: van slopen, naar gedeeltelijk slopen, naar uiteindelijk het volledig behouden van de kerk. De gemeenschap zei toen: ‘De kerk is van ons en moet behouden blijven – dan maar met een nieuwe functie’.
Zo kwam het onomkeerbare moment dat de sleutel werd overhandigd aan de nieuwe eigenaar. Deze gaat de kerk een nieuwe functie geven. Er begon een nieuwe cyclus, een nieuw proces, voor de kerk en haar gemeenschap.

Laat de kerk grotendeels kerk blijven
Een plan voor herbestemming van een kerk, daar kijkt ieder vanuit zijn eigen gedachten en ervaringen naar. Als ontwikkelaar moet je ervanuit gaan dat niet iedereen jouw plannen zal omarmen. En dat is begrijpelijk, want niet-religieus geduid, kun je een kerkgebouw ook omschrijven als een ‘gemeenschapsgebouw’, waarbij de gemeenschap een mening heeft over de toekomst van het gebouw. Ook een gemeenschap maakt een verandercyclus door als het om het herbestemmen van een kerk gaat. Ik maak dit proces vaak van dichtbij mee. Ik weet inmiddels dat de ene kerk de andere niet is. Hoe een kerk wordt ingevuld, is vaak bepalend. Met appartementen, zonder enige herkenning van de vroegere functie? Zonder dat de kerk nog voelbaar is? Over het algemeen zie ik meer waardering voor herbestemmingen waarbij de kerk grotendeels kerk is gebleven, ook aan de binnenkant.

Hernieuwde kennismaking
In de Heilig Hart in Arnhem - nu een gezondheidscentrum, zie je bijvoorbeeld nog de authentieke gewelfplafonds. Naast dat zorgverleners er hun dagelijkse werk doen, heeft dit pand ook z’n oude ontmoetingsfunctie in de wijk teruggekregen. Het blijven betrekken van de gemeenschap bij een herbestemming is in mijn beleving dan ook cruciaal. De voormalige kerkgangers herkennen ‘hun’ kerk nog steeds en komen er graag. Een hernieuwde kennismaking als het ware.
Welke cyclus een kerk en haar gemeenschap ook doormaken, de binding die ze met elkaar hebben, zorgt vaak voor ijzersterke, gezamenlijke oplossingen, die bijdragen aan een toekomstbestendig en drukbezocht kerkgebouw.

Taal 
Nederlands

Reacties