U bent hier

Blog - Dorpskerken: gebouwen van betekenis

maandag 27 januari 2020 - 12:55

Jolanda Tuma

Kunnen historische kerken een rol spelen in het welzijn van een gemeenschap? Onder leiding van professor Geschiedenis van het Christendom Todd Weir gaan de studenten van de master Religie en Cultureel Erfgoed aan de Rijksuniversiteit Groningen in een reeks blogs op zoek naar een antwoord op deze vraag.

In het derde en laatste artikel door de Groninger studenten van het vak ‘Oude Kerken, Nieuwe Betekenissen’ spreken Loïs Bakker en Willemijn Piksen met Jolanda Tuma van de Dorpskerkenbeweging.

De secularisatie van de afgelopen decennia heeft zijn weerslag op het kerkelijk landschap in Nederland. ‘Een op de vijf kerken is geen kerk meer’, zo kopte de Trouw afgelopen juni. Dat heeft natuurlijk consequenties voor al die Nederlandse dorpen die over het algemeen in het verleden rondom een dorpskerk opgetrokken zijn. Een dergelijk statement doet dus de vraag rijzen: als een kerk geen kerk meer is, wat is het dan wel?

Voor veel erfgoedprofessionals gaat het er vooral om dat het erfgoed behouden blijft: zolang de eeuwenoude gebouwen maar kunnen blijven staan. De vraag naar de nieuwe bestemming van de kerk is dan in de eerste plaats de vraag naar een nieuwe functie, één waarmee het voortbestaan van de kerk gewaarborgd is en waarin de kerk het liefst ook nog publiek toegankelijk is.

Voor Jolanda Tuma, pastor van de protestantse gemeente Winsum-Halfambt en ambassadeur van de dorpskerkenbeweging staat er echter meer op het spel. Dat de klassieke protestantse vorm van religie steeds minder vanzelfsprekend is in de huidige samenleving, betekent niet dat de behoefte aan zingeving verdwijnt, zo stelt Jolanda. 

De dorpskerkenbeweging is een beweging binnen de PKN die kerk in, van en voor het dorp wil zijn. Als ambassadeur probeert Jolanda kerken en dorpen in Noord-Nederland met elkaar in gesprek te brengen. Kerkgebouwen kunnen plekken blijven en worden waar mensen elkaar ontmoeten en samen door middel van muziek, kunst, gesprek en ritueel betekenis geven aan alle facetten van het leven, van de wisseling van seizoenen tot het overlijden van geliefden. Tuma: ‘Ik word gelukkig als mensen elkaar vinden op bepaalde thema's waar iedereen mee te maken heeft.’

In deze betekenis dragen kerkgebouwen bij aan het welzijn van de lokale gemeenschap. De kerk is niet langer alleen van de mensen die daar zondag bijeenkomen. De kerk is van het dorp. En zo wordt dat ook gevoeld, volgens Tuma. In de dorpen waar de dorpskerkenbeweging actief zoekt naar verbinding met de gemeenschap buiten de kerk, ziet ze dat mensen die eerder nooit een voet in de kerk zetten, zich nu verantwoordelijk voelen voor het gebouw. Ze helpen met het verzorgen van de catering, ze zorgen er samen voor dat de deur open kan blijven voor wie er maar naar binnen wil en ze denken met elkaar na over welke activiteiten er georganiseerd kunnen worden. Opvallend is dat dat laatste tot nu toe nog nooit tot conflict heeft geleid met de kerkelijke gemeente. Ook voor wie een kerk geen religieuze betekenis heeft is het binnengaan van een kerkgebouw als het binnenstappen in een andere wereld, legt Jolanda uit. Zij ziet een kerk graag als ‘een open ruimte waar je elkaar kan ontmoeten. Ontmoeting is belangrijk, maar ook ruimte voor stilte en waar je even op kan laden.’

Aan die andere wereld is dus blijkbaar nog steeds behoefte. Daarom is het in het nadenken over religieus erfgoed belangrijk om ons ervan bewust te zijn dat iets van de betekenis die die kerken eeuwenlang gehad hebben nog steeds resoneert in de ruimte tussen die oude stenen muren. In het gesprek over de herbestemming van gesloten kerken moeten we telkens de vraag stellen hoe die betekenis, in een nieuwe vertaling die past bij deze tijd, weer kan klinken in de dorpen.

Meer weten over hoe Jolanda denkt over de betekenis die kerk en dorp voor elkaar kunnen hebben? Luister dan onze podcast of lees haar artikel in Trouw.

Dit artikel maakt onderdeel uit van een project over religieus cultureel erfgoed aan de Rijksuniversiteit Groningen. Voor meer informatie, ga naar: https://www.rug.nl/research/centre-for-religious-studies/centre-religion-heritage/


Lees voor meer informatie over deze blogserie de introductie van Todd Weir.

Reacties