U bent hier

Blog - Verstilling in hectiek: de kerk als container voor dialoog

dinsdag 21 januari 2020 - 17:27

Anjet van Lingen aan het werk tijdens Monnikenwerk

Kunnen historische kerken een rol spelen in het welzijn van een gemeenschap? Onder leiding van professor Geschiedenis van het Christendom Todd Weir gaan de studenten van de master Religie en Cultureel Erfgoed aan de Rijksuniversiteit Groningen in een reeks blogs op zoek naar een antwoord op deze vraag.

In het tweede artikel door de Groninger studenten van het vak ‘Oude Kerken, Nieuwe Betekenissen’ spreken Laura Schut en Cathelijne Bruining met kunstenares Anjet van Linge: oprichtster van het project Monnikenwerk.

Het project ‘Monnikenwerk’, dat in de zomers van zowel 2018 en 2019 georganiseerd werd, stelde kunstenaars in de gelegenheid te werken in een aantal leegstaande kerken in Noord-Groningen. Zes weken lang waren zij op woensdag overdag bezig in de kerk. ‘s Avonds was de kerk dan geopend voor publiek. Het concept is niet ingewikkeld, maar het sluit goed aan op de leegstand van middeleeuwse kerken in de provincie. Het project opende kerken die anders gesloten zouden blijven. Zou dit project kunnen worden gezien als een nieuwe manier van betekenis geven aan de oude Groningse kerken? En welke rol speelt kunst daarbij?

Al aan het begin van ons gesprek werd duidelijk dat zingeving of betekenis geven voor Anjet van Lingen belangrijk is. Zij is de oprichtster van het project en is sinds een aantal jaar woonachtig in het Noord-Groningse Den Andel. Achterin haar woonboerderij heeft zij haar studio waar ze kunstwerken van steen creëert. Toen we Anjet vroegen naar het concept ‘meaning-making’ zei ze dat ‘zinvinding’ voor haar een beter woord is. Haar manier van aanpak, en ook de creaties zelf, zijn doordrongen van zinvinding; het is de bron van haar werk. Als ze bezig is met haar kunst, heeft ze een duidelijke vraag in haar hoofd, welke vervolgens uitgebeeld kan worden door het kunstwerk.

Kunst daagt mensen uit te voelen en te reageren. Simpelweg te delen. Juist de combinatie van kunst in een kerk maakt dat een gesprek ontstaat over meer dan alleen kunst.  De kerk wordt, in de woorden van Anjet, een ‘container voor dialoog’. Mensen vinden daarbij permissie om in een kerk te praten over de dingen die voor hen belangrijk zijn. Dit wordt gefaciliteerd door de kunst, maar ook door het geborgen en verstilde gevoel van de kerk.

Ook vroegen we Anjet of de betekenis van het kerkgebouw als erfgoed wellicht zou kunnen veranderen door een project als Monnikenwerk. Wat vooral opviel gedurende het project is dat de kerk op een nieuwe manier gezien wordt. Er wordt door het maken van kunst op een nieuwe manier betekenis gegeven aan het gebouw, zonder dat daarbij perse een spoor van religie aanwezig is. Mensen kijken niet alleen met een blik van interesse naar de kunst, maar gaan door die focus ook anders naar het kerkgebouw en de ruimte kijken. De bewuste leegte van de kerk staat in sterk contrast met de aanwezigheid van de kunstenaar en zijn of haar kunst. Dit onthult als het ware de grootsheid van de kerk en dus een soort bewustzijn van die ruimte.

De vraag of het project Monnikenwerk de betekenis van de kerken in Groningen verandert, en of dit project kan worden gezien als een nieuwe manier van ‘zinvinding’, is lastig te beantwoorden. Zin vinden en zin geven lijken te wijzen op een individueel en dus persoonlijk proces. Maar toch zou het, juist in de huidige seculiere samenleving, van belang kunnen zijn te zoeken naar een collectieve betekenis. Om te zoeken naar een allesomvattende manier van zingeving of betekenis voor de kerken in Groningen, zodat we deze kerken niet alleen openhouden, maar ook betekenisvol kunnen laten zijn voor alle betrokkenen bij dit stukje gezamenlijk cultureel erfgoed.

Cathelijne Bruining en Laura Schut

Dit artikel maakt onderdeel uit van een project over religieus cultureel erfgoed aan de Rijksuniversiteit Groningen. Voor meer informatie, ga naar: https://www.rug.nl/research/centre-for-religious-studies/centre-religion-heritage/


Lees voor meer informatie over deze blogserie de introductie van Todd Weir.

Taal 
Nederlands

Reacties