U bent hier

Religieus erfgoed in het groen

dinsdag 18 juni 2019 - 17:01

In de vorige eeuw kregen verschillende Nederlandse steden hun eigen Roomse enclaves. Zo ook Oosterhout. In deze Brabantse stad ontstond de Heilige Driehoek, met drie kloosters gesitueerd in een gebied tussen de huidige A27 en de rand van de stad. Het hele gebied is een rijksbeschermd stadsgezicht.

Elk van deze kloosters heeft een eigen verhaal en een eigen ontwikkeling. De priorij Sint-Catharinadal van de norbertinessen is sinds 1647 gevestigd in het slotje De Blauwe Camer. In 1901 vestigden de benedictinessen zich met de Onze Lieve Vrouwe Abdij tegenover Sint-Catharinadal. De benedictijner monniken bouwden in 1907 hun Sint Paulus abdij, grenzend aan de abdij van de benedictinessen. De drie kloosters kenden in de jaren vijftig van de vorige eeuw een hoogtepunt qua aantal bewoners.  Nu met de terugloop van roepingen, zijn de nobertinessen, benedictinessen en monniken genoodzaakt plannen te maken voor de gebouwen en landgoederen. Zo heeft Sint-Catharinadal gekozen voor de aanleg van een wijngaard. De Onze Lieve Vrouwe Abdij daarentegen heeft gekozen voor de ontwikkeling van een landschapspark.

Gebied Heilige Driehoek

Recentelijk is een boek verschenen over het landgoed Vredeoord, waarop de Onze Lieve Vrouwe Abdij gebouwd werd. De villa op het landgoed had gediend als kostschool Treffers, voor jongens uit het gegoede milieu. Maar met de verhuizing van de kostschool naar Den Haag, kwamen de villa en bijgebouwen vrij en werden ze een verblijfplaats voor de benedictinessen, die Frankrijk moesten ontvluchten vanwege de antiklerikale politiek. Het verblijf zou tijdelijk zijn, zo dachten de nonnen (en de monniken). Maar door de Eerste Wereldoorlog veranderden de vestigingsplannen van het klooster van tijdelijke in permanente bewoning, waardoor  het aantal Nederlandse kloosterlingen toenam en de gebouwen en landerijen werden uitgebreid.

De benedictinessen zijn slotzusters. Nog steeds wonen circa 20 van hen in de Onze Lieve Vrouwe Abdij. Volgens de regel van de stichter Benedictus verlaten zij hun klooster niet en houden zich aan een strakke vorm van clausuur, het afgescheiden kloostergebied waarbinnen de slotzusters leven, en dat niet toegankelijk is voor buitenstaanders. Zo is de kloostertuin ommuurd en alleen toegankelijk voor de slotzusters.

Het landgoed met de kostschool veranderde geleidelijk in een kloostertuin; een geheel van hoven, nutstuinen, muren en hagen, paden en lanen, en recreatie- en devotievoorzieningen dat door diverse grondaankopen steeds groter werd. Aangezien de kloosters in de eerste helft van de vorige eeuw meestal zelfvoorzienend waren, bezaten ze boerderijen en gronden voor akkerbouw en veeteelt. Naarmate het aantal kloosterlingen terugliep, kregen de landerijen een meer recreatieve bestemming.

Landgoed Onze Lieve Vrouwe van boven gezien

Nog steeds is het landschap van de tuinen in en rond het klooster van de benedictinessen kenmerkend. Zo ligt er achter het klooster een driehoekig stuk land met drie lanen, de zogenaamde ganzenvoet. En aan de voorgevel ligt de Cirkeltuin. In 2003 wordt bovendien een vijver aangelegd met een omvang van circa 230 bij 25 meter en een diepte van 4.10 meter. Het landgoed is nu 9,44 hectare groot en bevat o.a. siertuinen, een boom- en fruitgaard, diverse bospercelen, weidegrond en veel wandelpaden.

De abdijtuin is een belangrijk element in het landschap van De Heilige Driehoek. Om de toekomst van de abdijtuin veilig te stellen, werd een aanvraag ingediend door de Abdij bij het Ministerie van Economische Zaken om de kloostertuin de status van landgoed te verlenen. Die werd goedgekeurd en sinds 2012 draagt het landgoed de naam Landgoed Onze lieve Vrouwe Abdij Oosterhout. De kloosterbebouwing en ondergrond maken geen deel uit van het landgoed. Behalve op open dagen is het landgoed niet open voor het publiek. Bij de laatste open dag in mei 2019 bezochten circa 3.000 klooster- en tuinliefhebbers dit unieke landgoed in De Heilige Driehoek. Gasten van het gastenhuis van de benedictinessen mogen overigens wel van een gedeelte van de kloostertuin gebruik maken ter ontspanning en bezinning.

Het groene religieus erfgoed van de benedictinessen vormt een stiltegebied en groene long in een stadse omgeving, waarin de behoefte aan bezinning en verantwoord omgaan met de natuur steeds groter wordt.

Door Jak Boumans

Auteur: Toen digitale media nog nieuw waren – Pre-internet in de polder (1967-1997)

Het rijkelijk geïllustreerde boek ‘Een Eigen wereld – Van Vredeoord tot vredig oord’ over Landgoed  Onze lieve Vrouwe Abdij is van de hand van Thei Geurts en kan besteld worden op https://www.boekenbestellen.nl/boek/een-eigen-wereld/ .Het boek is verkrijgbaar in een hardback uitvoering voor € 42,95 en een paperback uitvoering voor € 34,95.

Taal 
Nederlands

Reacties