U bent hier

De Kerk van alle Kanten: Kerk in Functie

Tijdens de eerste kennisweek van de Kerk van alle Kanten is het thema Kerk in Functie: het gebruik en herbestemming van gebedshuizen. Naast de live-uitzending presenteren we op deze plek een reeks webinars en aan het thema gelieerde informatie die van pas komt bij het gesprek en de discussie over het thema. Klik op de titels voor de links.

De uitzending is via deze link terug te kijken. 

De gesproken column van Rijksbouwmeester Floris Alkemade is ook apart terug te zien. 

Het boek 'Kerkgebouwen - 88 voorbeelden van nieuw gebruik - van appartement tot zorgcomplex' is hier te bestellen. 

WEBINARS

Visie op het kerkgebouw
We hebben in Nederland zo'n 7100 kerkgebouwen, gebouwen die oorspronkelijk gebouwd zijn als gebedshuis. Deze gebouwen zijn gebouwd voor hun religieuze functie en voor het voortbestaan van deze gebouwen is deze functie de best passende. De verschillende denominaties in ons land zetten in op zoveel mogelijk voortgaand religieus gebouw. Maar wat komt daar bij kijken in deze tijd van diverse ontwikkelingen rondom het geloof en de wijze waarop je het kerkgebouw gebruikt? In deze webinar wordt ingezoomd op de Protestantse en Rooms Katholieke visie op het kerkgebouw. Door Gerben van Dijk, voorzitter projectgroep visie op kerkgebouwen van de Protestantse Kerk in Nederland, en Karien van Velsen, architect/coordinator Bisschoppelijk adviesbureau bouwzaken Bisdom Rotterdam. In deze pdf wordt daarbij de inrichting van het katholieke kerkgebouw toegelicht.

Transformatie bij de buren
Future for Religious Heritage is een geregistreerde niet-religieuze, non-profit erfgoedorganisatie met leden in heel Europa. Zij zet zich in voor behoud van het religieuze erfgoed en het voorzien van Europese burgers in het participeren en waarderen van dit erfgoed. Lilian Grootswagers is werkzaam voor FRH en geeft een toelichting op de werkwijze en inzicht in de manier waarop andevre landen omgaan met (leegkomend) religieus erfgoed.

Omgang met interieurs
Kerkinterieurs en kunstcollecties in kerken en kloosters vormen een wezenlijk onderdeel van ons gezamenlijke religieus erfgoed. Museum Catharijneconvent is hét expertisecentrum op dit gebied en deze expertise deelt het museum graag zodat kerken, kloosters, overheid en erfgoedpartners bewust raken van de waarde van dit erfgoed en zodat we met elkaar goede keuzes kunnen maken over behoud van dit belangrijke erfgoed. Tijdens deze webinar geeft Anique de Kruijf, Afdelingshoofd Erfgoed in Kerken en Kloosters, een toelichting op kerkinterieurs.

Rituelen bij kerksluitingen
Wanneer kerkgemeenschappen te maken krijgen met het sluiten van één of meer van hun eigen kerken, brengt dat veel emoties met zich mee. Het afscheid nemen van het gebouw waar ze zoveel herinneringen hebben liggen en dat deel uitmaakte van hun leven is een soort rouwproces. Bij deze processen kan de inzet van rituelen ondersteunend zijn. Miranda Megens, cultuurwetenschapper met een specialisatie in rituelen, heeft hier onderzoek naar gedaan en licht de resultaten toe.

Uit de cursus Behoud je kerkgebouw van de ErgoedAcademie
Bij nevengebruik en/of activiteiten is het goed om vooraf te bedenken wat voor soort kerk(gemeenschap) u wilt zijn en welke activiteiten daar bij passen? De webinar van Sander Ummelen (Kerkvernieuwers) gaat over missie en visie daarbij, en de webinar van Ron Verduyn (architect Buro Stiel), gaat in op gebruikersmogelijkheden. Het onderdeel van Jeroen Geerdink (InLocus) haakt in op de vraag en de omgeving, die van Piet Bouterse (Grote Kerk Maassluis) en Jeppe den Uyl (opleiding X11 media en vormgeving) en Frank Machielsen (directeur Laurenskerk Rotterdam) op kansen voor kerken, en die van Sidney van den Bergh (CDA Oss) en Jos Aarnoudse (Vereniging Kerkrenmeesterlijk Beheer) gaan specifiek over kerkenvisies.

Ook het opleidingsveld is actief bezig rondom het thema religieus erfgoed.

Het Netwerk Religieus Erfgoed is opgericht door het Centrum voor Religie en Erfgoed van de Rijksuniversiteit Groningen met steun van het programma Toekomst Religieus Erfgoed, en wordt geleid door professor Todd Weir, directeur van het Centrum van Religie en Erfgoed en Dr. Jacobine Gelderloos, verbindend specialist dorpskerken bij de Protestantse Kerk Nederland. Organisaties die zich verbonden voelen met het thema zijn welkom om contact op te nemen en zich zo mogelijk aan te sluiten bij het netwerk.

TU Eindhoven heeft verschillende onderdelen in de Master Urbanism Program/U/LAB

  • Learning Community Oss (in oprichting) in samenwerking met gemeente en parochies in Oss: samen leren hoe je de herontwikkeling van een kerkgebouw oppakt. Hier zijn studenten architectuur bij betrokken.
  • Master Studio A Future for Church Buildings: ontwerpstudio’s voor de master.
  • Afstudeerproject Vastgoed: Ontwikkeling Stakeholder Management tools voor de transformatie van kerkgebouwen.
  • Onderzoek kerkenlandschap in opdracht van de Provincie Noord-Brabant.
  • Onderzoek waardering erfgoed (casus kerkgebouw) in opdracht van het Planbureau voor de Leefomgeving.

Vanaf februari 2021 zullen derdejaars studenten van de opleiding Interior Design & Styling van Saxion Hogeschool Deventer aan de slag gaan met transformatieopgaven en herbestemming van religieus erfgoed. Nieuwe functies stellen nieuwe eisen aan een gebouw, zoals extra daglicht of meer comfort. Ook veranderende geloofsbeleving of een nevenfunctie vragen vaak om het aanpassen van het interieur. Deze vraagstukken sluiten aan bij de opleiding, waarbij kennis van ruimtelijk vormgeven nodig is en met respect voor de historische en architectonische waarden van het gebouw ontworpen moet worden. Duurzaamheid speelt daarin een grote rol. Denk bijvoorbeeld aan het verlagen van energieverbruik, materiaalgebruik, hergebruik en circulariteit.

OVERIG

Handboek Behoud en Beheer van religieus erfgoed
Dit handboek is samengesteld door de Vereniging van Beheerders van Monumentale Kerkgebouwen in Nederland. Het gaat in op de regelgeving en de subsidieregelingen die op lokaal, regionaal en landelijk niveau aanwezig zijn. Ook geeft het een overzicht van allerlei adviesinstanties en organisaties, die beheerders kunnen helpen daarbij. 

Handboek Nieuw gebruik van kerkgebouwen
Veel kerkgebouwen worden bedreigd door ontkerkelijking, fusies van kerkgenootschappen en vergrijzing. Kerkbeheerders zoeken naar nieuwe wegen om hun gebouwen te gebruiken. Soms voor andere activiteiten naast de kerkelijke vieringen, zoals concerten en tentoonstellingen, soms krijgt het kerkgebouw een geheel nieuwe functie, bijvoorbeeld als bibliotheek of café. De exploitatie kan in handen zijn van een professionele organisatie, maar vaak spelen vrijwilligers een belangrijke rol in het beheer. Dit handboek gaat in op de verschillende onderdelen die komen kijken bij nieuw gebruik.

Documentaire Fryslân Dok: Kerken te koop, Het afscheid

Op de website herbestemming.nu van het Restauratiefonds staan 51 voorbeelden van herbestemd religieus erfgoed.

En ook op onze eigen site zijn er talloze voorbeelden van herbestemmingen te vinden.