U bent hier

Begin met de kerkenvisie: veel luisteren

woensdag 27 februari 2019 - 09:09

Tessa Beckman is collectiebeheerder Monumentenzorg en coördineert de kerkenvisie pilot van de gemeente Amersfoort. Wat zijn de eerste ervaringen van de gemeente? 

In 2018 gingen zes pilotgemeenten van start met het opstellen van een kerkenvisie. Samen met kerkeigenaren, erfgoedorganisaties, buurtbewoners en andere betrokken partijen denken de gemeenten na over een duurzame toekomst voor het religieus erfgoed. In de kerkenvisie worden alle belangen naast elkaar gelegd en wordt vastgesteld welke kerken worden behouden, een nieuwe bestemming krijgen of moeten worden gesloopt. Amersfoort is een van de pilotgemeenten voor de kerkenvisie. Tessa Beckman, collectiebeheerder Monumentenzorg en pilot-coördinator van de gemeente, vertelt over de eerste ervaringen.

Amersfoort telt rond de zeventig kerkgebouwen en in de tachtig kerkgenootschappen. ‘Het is een bijzondere gemeente als we het hebben over kerken’, vertelt pilot-coördinator Beckman van de gemeente Amersfoort. ‘Er is vooralsnog weinig leegstand, het is een heel andere situatie dan in heel wat andere gemeentes.’ Dat er desondanks wel iets moet gebeuren bleek in 2016 toen Beckman voor de gemeente de stand van zaken ten aanzien van het kerkenbestand in kaart bracht. De afgelopen twee jaar is bijvoorbeeld gebleken dat een herbestemming van een kerk niet altijd definitief is. Daarom worden nu ook reeds herbestemde monumentale kerkgebouwen in de visie opgenomen.

Herbestemming is één van de thema’s waar bij het opstellen van de kerkenvisie rekening mee wordt gehouden. De gemeente kent al een aantal voorbeelden van herbestemming van kerken. Van de rooms-katholieke Sint-Henricuskerk werd het kerkschip verbouwd tot kantoren, terwijl het koor in gebruik bleef voor kerkdiensten. Tegenwoordig houdt de orthodoxe parochie Amersfoort er vieringen. ‘De kerkbesturen hebben elkaar zelf gevonden’, vertelt Beckman. ‘In dit geval vonden vraag en aanbod elkaar zonder externe hulp.’

Ook de verbouwing van een protestantse kerk – een gebouw van net na de oorlog – tot uitvaartcentrum en woningen verliep goed. Cruciaal is proactief opereren: dat helpt om veranderprocessen voor alle betrokkenen zo goed mogelijk te laten verlopen. Beckman: ‘Idealiter zijn we als gemeente al in de planningsfase bij toekomstige veranderingen betrokken. Zo stem je de plannen van de projectontwikkelaar en de visie van de gemeente zo vroeg mogelijk onderling af om te komen tot een haalbaar eindconcept.’

Gesprekken

De pilot begon in Amersfoort met het voeren van een aantal losse gesprekken met kerken en kerkgenootschappen door Beckman en de procesbegeleider vanuit de landelijke pilot. Eind januari vond een eerste plenaire sessie met een groot aantal kerkgenootschappen plaats. Het is van belang nu te bouwen aan wederzijds vertrouwen. Informatie over de toekomst van een gebouw is immers vaak kwetsbaar en het is van belang daar goed mee om te gaan.  

‘Uit de gesprekken halen we een aantal thema’s die de contouren vormen voor de uiteindelijke kerkenvisie’, zegt Beckman. Een belangrijke conclusie is het feit dat een kerkenvisie niet alleen moet gaan over herbestemming, maar ook over manieren om de kerken te ondersteunen in hun exploitatie. Kerken spelen een belangrijke rol in de wijken van de stad; hoe zorg je ervoor dat die functie zo goed mogelijk behouden blijft, of opnieuw invulling krijgt als sluiting van een kerk onafwendbaar is.

De gemeente heeft naar schatting een klein jaar nodig om samen met alle partners een visie te ontwikkelen. Hoe het proces er verder uit gaat zien, daarvan heeft Beckman op dit moment nog geen vastomlijnd idee. Dat volgt de komende tijd vanuit afstemming met de partners.

Tips

Een paar tips kan Beckman geven aan gemeenten die gaan werken aan hun kerkenvisie. ‘Weet wat er speelt onder de kerken. Bouw een netwerk op. Dat is er natuurlijk niet binnen een paar weken; zoiets kost tijd. Bij de eerste gesprekken met de kerken en genootschappen in Amersfoort kwam er hier en daar best wat irritatie over ervaringen met de gemeente in het verleden naar voren. Soms was het bijvoorbeeld onduidelijk waar men bij de gemeente kon aankloppen met ideeën en problemen. Mensen werden nogal eens van het kastje naar de muur gestuurd.’

Nog een tip: Zorg voor continuïteit. ‘Stel een coördinator aan die ook na de pilotfase de kar blijft trekken. Zo bouw je aan een meer structurele relatie met de partners, en dat is belangrijk.

Zorg daarnaast dat alle afdelingen binnen een gemeente goed zijn aangehaakt bij de kerkenvisie. Beckman: ‘Voor beleidsterreinen zoals monumentenzorg, vastgoed, economie en evenementen is het logisch dat ze hierbij betrokken zijn. Maar ook een beleidsterrein als verkeer kan een rol spelen bij het opstellen van een kerkenvisie.’

Reacties