U bent hier

De kerk als poptempel en expositieruimte: hoe is dat?

woensdag 26 februari 2020 - 17:06

Concert Frank Boeijen in de Stevenskerk (foto: Roger Janssen)

Steeds meer grote kerken bieden naast hun religieuze bijeenkomsten ook culturele evenementen, zoals tentoonstellingen en optredens, mede om zichzelf in stand te houden. Hoe werkt dat in de praktijk, deze combinatie van uiteenlopende activiteiten? Directeur Heleen Wijgers van de Nijmeegse Stevenskerk: ‘Ik sta weleens met lede ogen te kijken als al die apparatuur voor een concert weer over de keitjes naar binnen wordt gereden.’

‘Inspirerend trefpunt voor kunst, cultuur en bezinning’ - zo typeert de Nijmeegse Stevenskerk zich op haar website. De 16 de-eeuwse kerk raakte in 1944, bij het bombardement op Nijmegen, zwaar beschadigd, maar herrees in 1969 na een grondige restauratie. Het majestueuze gebouw trekt nu jaarlijks meer dan 165.000 bezoekers. Twee jaar geleden kreeg de Stevenskerk nog 5,5 miljoen euro van het Rijk voor onderhoud en restauratie, verduurzaming en publiekstoegankelijkheid.

Bruiloften en uitvaarten

Vandaag de dag wordt de kerk voor uiteenlopende culturele evenementen gebruikt en daarnaast verhuurd voor recepties, bruiloften en uitvaarten. Het gebouw heeft ook nog altijd een religieuze functie: de kerk is het thuis van het Oecumenisch Citypastoraat, een ‘eigentijdse geloofsgemeenschap’. Er vinden vespers en middaggebeden plaats. De spirituele functie blijkt ook uit de programmering: zo is er binnenkort de eerste van een serie Bezinningslunches.

Het ‘gemengde gebruik’ bestaat al sinds begin jaren tachtig, vertelt Heleen Wijgers, directeur van Stichting Stevenskerk: ‘De kerk wordt sinds die tijd beheerd door een particuliere stichting, die de religieuze functie graag wil behouden.’ De Stichting Stevenskerk heeft inkomsten van een grote groep Vrienden en houdt jaarlijks een inzamelingsactie. Daarnaast zijn de inkomsten uit de verhuur hard nodig om de begroting sluitend te maken.

Dubbelfunctie

Dat doet uiteraard een beroep op de vrijwilligers, vertelt Wijgers. ‘Er zijn hier vrijwilligers met een dubbelfunctie, zogezegd. Ze zijn betrokken bij de kerkdienst, maar helpen ook als de ruimte is verhuurd om alles te begeleiden.’

Een eigen programmering heeft de kerk niet echt. Wijgers: ‘Daar hebben we de menskracht helaas niet voor. Meestal benaderen mensen ons met ideeën, die heel sympathiek zijn en passend, maar waar je niet echt aan verdient. Denk aan die Bezinningslunches. Of een pelgrimstocht, die uitnodigt tot contemplatie, langs spirituele plekken. Start en finish zijn bij de Stevenskerk. Soms komt er een groep studenten die een ruimte zoekt voor een expositie. Daar verdienen we dan ook niets aan.” 

Vrijwilligers

De uiteenlopende activiteiten maken wel dat de Stevenskerk zich tot een geliefde huiskamer van Nijmegen heeft ontwikkeld. Anderzijds zorgt het ‘dubbele’ gebruik voor dilemma’s. De inzet van vrijwilligers is er één. ‘Het werk rond de verhuur is intensief en vraagt om een bepaald tempo. We kunnen niet alles van de vrijwilligers vragen. Zeker de echt oudere vrijwilligers mogen bijvoorbeeld geen ladder meer op van ons.’

Ook heeft de kerk een beperkte opslagruimte. Apparatuur, stoelen en ander materiaal om het kerkschip om te bouwen tot concertzaal of expositieruimte moet steeds worden aangevoerd. ‘Ik zeg eerlijk: liever zou ik de kerk minder verhuren. Ik sta regelmatig met lede ogen te kijken als die zware kisten weer over de keitjes gaan’, zegt Wijgers. 

Hoe ver ga je als kerk, als je ook geschikt wilt zijn als multifunctionele ruimte? Dat is een worsteling, stelt de directeur. ‘Als je onderhoud pleegt, zijn er keuzes: ga je de akoestiek verbeteren zodat deze meer die van een concertzaal benadert? Hoe ver ga je daarin?’ Organisatie, programmering, publiciteit en dergelijke zou eigenlijk professioneler moeten. De Stevenskerk zoekt nu samenwerking met poppodia en andere cultuurcentra in Nijmegen. 

Spanningsveld

Kerken die zelf moeten gaan nadenken over verhuur, vragen de Stichting Stevenskerk wel eens om advies over hun worsteling. Wijgers: ‘Kerken willen blijven bestaan als religieuze ruimte, niet alleen als algemeen cultureel erfgoed of als, oneerbiedig gezegd, een verhuurschuur met een mooie sfeer. Kerken die ons om advies vragen, willen graag selectieve verhuur. En daarnaast vooral als kerk hun eigen verhaal vertellen en dienen ten behoeve van bezoekers.’ 

Maar een sluitende begroting en je verhaal als kerk in stand willen houden, staan enigszins met elkaar op gespannen voet, zegt Wijgers. ‘Ik adviseer kerken altijd om goed na te denken over verhuur. Welke doelgroep wil je dienen? Is er echt behoefte aan wat je wilt gaan doen? Wat anders ga je het, alle goede intenties ten spijt, niet redden.’

Reacties