U bent hier

De kerk bloeit, hoe doe je dat?

dinsdag 28 januari 2020 - 15:41

Bertus Schmitz is koster van de Elandkerk in Den Haag

Veel kerkgebouwen worden gesloopt of krijgen een nieuwe bestemming. Toch zijn er ook nog kerken die ‘bloeien’. Hoe doen ze dat? Twee voorbeelden: de Elandkerk in Den Haag en de Amsterdamse Elthetokerk.

‘Kerk open voor gebed, bezichtiging, kaarsje aansteken’. Het bord staat dagelijks voor de Elandkerk, oftewel de Onze Lieve Vrouw Onbevlekt Ontvangen, in de Elandstraat in Den Haag. Het majestueuze, neogotische gebouw uit 1892  is zichtbaar geïnspireerd op de Nôtre Dame in Parijs. Binnen vallen vooral de fantastische gebrandschilderde ramen op.

Dagelijks de kerk openstellen trekt mensen, is het credo van koster Bertus Schmitz. ‘Als je de deuren niet openzet, weet je zeker dat er niemand komt. Er zijn altijd mensen die komen om een kaarsje te branden voor iemand, die even willen bidden, of een praatje maken of een uurtje in de stilte willen zijn. Daar is zoveel behoefte aan vandaag de dag.’

Zelfs op deze ijskoude donderdagochtend, als de wind om de 72 meter hoge torens giert, druppelen bezoekers binnen. Een paar vrijwilligers duiken de keuken in, anderen pakken een kopje koffie bij de houten tafels in het midden van het kerkschip.

Dagelijks is dit bord te vinden voor de Elandkerk in Den Haag

Meditatiegroep

De 60-jarige man die met zijn muts nog op aan tafel zit komt ‘voor de gezelligheid. En om even met Bertus te praten’. ‘Ik ben niet religieus maar kom graag hier. Jezus is een goede vriend van me. Hij was een praktisch mens, en hij bracht harmonie.’ De man wijst op de biechtstoelen en het reliëf van de kruisiging aan de muur. ‘Ik kom hier graag, ja. Heeft u alles wel goed bekeken, het is toch schitterend?’

Schmitz wijst op een hoekje met kinderspeelgoed: ‘De kinderen komen hier binnen en nemen hun ouders mee.’ Twee koren, waaronder een kinderkoor, oefenen in de kerk. Een operazangeres oefent er twee keer per week en er speelt iemand een paar keer per week orgel. Er is een maandelijkse meditatiegroep en de diensten op woensdag en zondag worden goed bezocht. Woensdag is de Dag van de Ontmoeting: de kerk opent om 10 uur met een ochtendgebed. Rond de lunch is er een dienst en de dag sluit om 19 uur met de Vesper, het oecumenisch avondgebed.

In de koffiehoek kunnen bezoekers van de Elandkerk een kopje koffie of thee drinken

Voor het werk naar de kerk

Schmitz, die dit jaar 60 jaar koster is bij de Elandkerk, is niet van het somberen over de toekomst. Natuurlijk zijn de tijden veranderd sinds de Jezuïeten vanuit het klooster in de Haagse Da Costastraat ’s ochtends vroeg de mis hielden. ‘Mensen kwamen om 7 uur ’s ochtends voor de dienst voordat ze naar hun werk gingen.’ Het klooster sloot in 1993 de deuren. De eeuwwisseling bracht een fusie van een aantal parochies tot één: Maria Sterre der Zee.

Van een grote groep gelovigen trekt de Elandkerk nu een meer divers gezelschap, die de kerk om allerlei redenen bezoekt: gezelligheid, rust, een goed gesprek. Schmitz: ‘We zorgen dat de kerk veel open is en veel te bieden heeft. Soms komen mensen één keer, dan ineens vaker of worden ze vrijwilliger. Maar dat is een minderheid. Is dat erg? Het is wat het is.’ Meegaan met de tijd dus, veel open zijn en mensen interesseren voor de activiteiten.’

Elandkerk Den Haag

Eigenwijze ‘survivors’

Net zoals zoveel andere kerken dreigde ook de Amsterdamse Elthetokerk, een van oorsprong hervormde wijkgemeente, op te gaan in een andere kerkelijke gemeente. Dat gebeurde uiteindelijk niet: wel moest het kerkgebouw in 1992 worden afgestoten. De Elthetokerk huist sindsdien in het gerenoveerde wijkgebouw aan de Javastraat in Amsterdam-Oost. Het wijkgebouw biedt ook onderdak aan Buurthulp Oost en er is een spelinloopochtend waar wijkbewoners met hun kinderen komen.

De kerkgemeenschap is klein maar hecht, groeit gestaag en weet ook jonge mensen te trekken. Een feit waar de gemeente trots op is: ‘Een hechte gemeenschap van eigenwijze survivors!’ zo staat te lezen op de website. En: ‘Het Elthetocomplex is een uitstekend voorbeeld van hoe een kerk en haar leden anno 2018 met twee voeten middenin de samenleving kunnen staan. Niet alleen in religieus, maar ook in maatschappelijk opzicht. In een buurt met mensen van zo’n zestig verschillende nationaliteiten, kan de Elthetokerk met haar multifunctionele gebouw een samenbindende factor zijn voor iedereen die hier woont.’

‘Een hechte gemeenschap van eigenwijze survivors!’ zo staat te lezen op de website van de Etheltokerk in Amsterdam

Hanneke KleinJan - Van der Kolk woont met man en kind in een van de appartementen die eigendom zijn van de kerk en die met elkaar een Leefgemeenschap vormen. De appartementen zijn gelegen boven de Elthetokerk, waar het diaconaal centrum onderdeel van is.

‘Als je hier wilt wonen moet je lid zijn of willen worden van de kerkgemeenschap, een goede buur zijn voor elkaar en je op een bepaalde manier willen inzetten voor de buurt, bijvoorbeeld door vrijwilligerswerk.’

Veelkleurigheid

Waarom is de Elthetokerk populair en trekt de gemeente ook jongeren? KleinJan is erg te spreken over de diversiteit en veelkleurigheid van de gemeenschap en de openheid.

‘Iedereen is welkom, wat je achtergrond ook is en iedereen kent elkaar. Ook als je nog zoekende bent in het geloof, ben je van harte welkom. Het is vriendelijk. Veel kerken die ik heb bezocht komen toch wat afstandelijk over.’

De gemeente van de Etheltokerk is maatschappelijk actief en organiseert regelmatig workshops en spelinloopochtenden

De gemeente is maatschappelijk actief, organiseerde buurtmaaltijden (inmiddels zijn die gestopt), koffie-ochtenden, workshops en inspiratie-avonden, zoals recent over het boek van psychiater Dirk de Wachter: De kunst van het ongelukkig zijn. Op zondag is er een dienst en Bijbellezing, op vrijdag een open ‘domineespreekuur’ voor iedereen. Iedere werkdag is er een avondgebed van een half uur. Daarin is veel tijd voor stilte, worden enkele liederen gezongen, er wordt gebeden en er is ruimte om een kaarsje aan te steken.

Gastvrije kerk

Voor KleinJan staat het geloof centraal in haar betrokkenheid bij de kerk. ‘Dat vonden mijn man en ik heel belangrijk toen we in Amsterdam op zoek gingen naar een kerk.’ Voor anderen hoeft dit niet altijd. Een gebouw met daarbij een gemeenschap die voor iedereen openstaat, en in de activiteiten iets te bieden heeft, lijkt in ieder geval een belangrijke voorwaarde voor een gastvrije kerk.

Reacties