U bent hier

Elke gemeente een kerkenvisie

woensdag 28 november 2018 - 12:57

De minister van OCW stelt de komende drie jaar ruwweg 3 miljoen euro per jaar beschikbaar aan gemeenten om hun kerkenvisies op te stellen. In principe worden alle kerken meegenomen in het gesprek met alle betrokken partijen: gemeente, kerkgenootschappen, burgers en erfgoedinstellingen. Wat houdt zo’n kerkenvisie in?

In eerdere jaren hebben gemeenten ook kerkenvisies opgesteld. Vaak hadden die visies echter maar betrekking op een deel van het totale kerkenbestand – dat willen we nu anders doen. De eerdere visies (zie kader onder) leren ons belangrijke lessen, en daarnaast zijn er in zes gemeenten pilots opgestart om samen te leren hoe zo’n integrale visie vorm kan krijgen.

De middelen, waar een gemeente vanaf 2019 een beroep op kan doen, zijn vooral bedoeld om het proces te begeleiden waarin gezamenlijk wordt nagedacht over een duurzame toekomst van het kerkenbestand. Het document, waarin uiteindelijk afspraken worden vastgelegd, is daarbij minder van belang en is vormvrij, wel staat de integrale aanpak voorop.

In de dialoog die moet leiden tot de kerkenvisie, is het zaak dat partijen elkaars belangen en invalshoeken respecteren. Zo kunnen kerkeigenaren problemen ervaren met het in stand houden van hun gebouwen. Erfgoed-organisaties kunnen bezorgd zijn over het verlies aan cultuurhistorische kwaliteit. Kerkleden en buurtbewoners willen betrokken zijn bij de toekomst van ‘hun’ kerk. En gemeenten bezien de kerkgebouwen ook vanuit sociale en economische perspectieven. Al die invalshoeken en belangen moet men onder ogen zien, met elkaar bespreken en wegen. Duidelijk is in ieder geval dat er allerlei manieren zijn om te zorgen voor een duurzame toekomst voor de kerkgebouwen in Nederland.

Handreiking Kerkenvisies

Omdat het kerkenlandschap en de samenwerkingscultuur per gemeente flink kunnen verschillen, gingen in 2018 pilots van start. Zes gemeenten onderzoeken hoe zij de dialoog over hun kerken en religieuze gebouwen het beste vorm kunnen geven. Bij sommige gemeenten gaat het alleen over kerkgebouwen, bij andere ook over moskeeën, kloosters en kapellen.

Het gaat om: Amersfoort (88), Ooststellingwerf (19), Oss (31), Rotterdam (144), Súdwest-Fryslân (160) en Zaanstad (60) – tussen haakjes het aantal gebouwen waarover een visie opgesteld wordt. De ervaringen uit deze pilots worden gevoegd bij de evaluaties van gemeenten die eerder kerkenvisies hebben ontwikkeld. Ze worden geïntegreerd tot een handreiking die begin 2019 beschikbaar komt.

6 eerdere kerkenvisies

UTRECHT
2017 > 58 kerkgebouwen
• In opdracht van de gemeenteraad.
• Alleen monumenten.
• Kernkwaliteiten en transformatieruimte benoemd in herbestemmingsprofielen.
• Geen keuzes vooraf; volgen op marktontwikkelingen.
• Visie en herbestemmingsprofielen ook vastgesteld als toetsingsinstrument.

BERGEN OP ZOOM
2008 > 5 kerkgebouwen
• Gebouwencommissie gevormd met bisdom, parochies, gemeente en parochianen.
• Visievorming om te kunnen anticiperen op mogelijke ontwikkelingen.
• Gedragenheid kerkgebouw in de wijk en wensen van gebruiker vooropgesteld.
• Visieontwikkeling primair kwestie van dialoog; inventariseren kon altijd nog.

DEVENTER
2013 > 23 kerkgebouwen
• N.a.v. motie uit gemeenteraad.
• Opgave voor alle kerkgebouwen in kaart; vervolgens rol gemeente bepalen.
• Resultaat: open dialoog tussen gemeente en eigenaren; uitkomst: lokale agenda.
• Rol gemeente: agenderen, faciliteren en makelen.
• Geen harde afspraken vooraf, maar elkaar goed weten te vinden bij nieuwe ontwikkelingen.

UDEN
Gaande > 6 kerkgebouwen
• Sint-Petrusparochie initiatiefnemer.
• Bottom-up klankbordgroepen vanuit lokale gemeenschap.
• Verdiepingsslag door herbestemmings-profielen en haalbaarheidsonderzoek per kerk.

APPINGEDAM
2012 > 3 kerkgebouwen en 1 synagoge
• Gemeente initiatiefnemer tot Damster Kerkencarrousel: uitruil van gebruikers.
• Uitgangspunt: focus op kwaliteit gebouwen, hun functionaliteit, en verhaal en betekenis voor de lokale gemeenschap.
• Gemeente makelt actief tussen behoeften en gebouwen.

DEN HAAG
2018 > 62 kerkgebouwen en moskeeën
• In opdracht van de gemeenteraad.
• Alleen niet-monumenten.
• Herijking waardering in A-, B- en C-categorie.
• Voornemen tot herbestemmingsprofiel per kerk.
• Communicatietraject per vrijgekomen kerk; stakeholders bij mogelijke herbestemming. 

Dit artikel verscheen eerder in de RCE-brochure 'Met Hart en Ziel'.

Reacties