U bent hier

Faro en religieus erfgoed

dinsdag 28 mei 2019 - 13:30

Bewoners van Lemiers richtten een stichting op om fondsen te werven om de bijzondere muurschilderingen van de Catharinakapel te behouden

Erfgoed lijkt vaak een zaak van professionals die weten wat het is en hoe je er mee moet omgaan. Maar in Nederland zijn al vele honderden voorbeelden van burgers die zich inzetten voor hun erfgoed. 

Afgelopen week vond op 16 en 17 mei de internationale startconferentie plaats over het verdrag van Faro. Een verdrag dat onder auspiciën van de Raad van Europa in de gelijknamige Portugese stad is opgesteld. Doel van het verdrag is om de burger meer toegang te geven tot zijn of haar erfgoed. Erfgoed is nu nog vaak een zaak van professionals die weten wat erfgoed is en hoe je er mee moet omgaan. Althans, dat lijkt de gangbare norm. In de praktijk zijn er in Nederland al vele honderden voorbeelden van burgers die zich inzetten voor hun erfgoed. De tweedaagse conferentie die plaatsvond in Maastricht en Heerlen is de start van een zoektocht naar de vraag wat er nodig is om burgers te ondersteunen in het zich toe-eigenen van erfgoed. In 2021 moet op basis van de uitkomsten van dit onderzoek besloten worden of de Nederlandse regering het verdrag van Faro eveneens gaat ondertekenen; zeventien Europese landen zijn Nederland hierin al voorgegaan.

Het religieus erfgoed kan in deze zoektocht een weg wijzen. De meeste kerken worden immers actief door burgers onderhouden en beheerd. En menige kerk, en zelfs kloosters die uit functie zijn geraakt, zijn door burgers geadopteerd en een nieuw leven gegeven. Tien smaakmakers waar de burgers 100% samen het verschil maakten. Een selectie die ongetwijfeld aan te vullen is met vele andere voorbeelden. Heeft u zelf ook goede Faro-voorbeelden? Laat het ons weten!

Kerk Landgraaf gekocht door fanfare

In Landgraaf is de voormalige kerk van de H. Familieparochie gekocht door een plaatselijke fanfare, die het gebouw met zeer veel inzet van vrijwilligers omgebouwd heeft tot cultuurhuis/concertzaal. Maandenlang hebben daar meer dan honderd vrijwilligers meegewerkt aan de verbouwing van de voormalige kerk. De verenigingen, waaronder de fanfare Eendracht Nieuwenhagerheide, zijn trots op het nieuwe onderkomen.

Kerk Sas van Gent wordt overdekte Markt4

Vrijwilligers knokten vier jaar lang om van de leegstaande kerk weer een kloppend hart te maken. Zes dagen per week zijn er nu streekproducten te koop. Daarnaast runt Zeeuwse Gronden er als dagbesteding een restaurant, is er een stilteplek en kunnen starters er kantoorruimtes huren. Er komt veel kijken bij herbestemming van religieus erfgoed, zo merkten ook de vrijwilligers van de stichting Cuyperskerk. Volgens bestuurslid (en architect) Guido Goethals is het een pré als je in je bestuur mensen hebt zitten die verstand hebben van bouwzaken of financiën, maar is dat geen must. Belangrijker is het dat je 'drive' hebt, en doorzettingsvermogen.

Sint Jan te Kloosterburen: zorgcoöperatie en meer...

Sint Jan is een initiatief van een groep mensen uit Kloosterburen en omgeving die zich met durf, visie en creativiteit inzet voor een sociale en economisch vitale samenleving. Zij grijpt de demografische ontwikkelingen aan om een eigenkrachtige gemeenschap te creëren. Met een nieuwe invulling van het Norbertijnse kloosterterrein Sint Jan combineren de initiatiefnemers wonen, werken, zorg en cultuur zodanig dat de leefbaarheid en lokale economie van het dorp versterkt wordt. Daarnaast versterkt het initiatief, met het hergebruik van het kloosterterrein, een authentieke plek met een sterke eigen identiteit. De dorpskern wordt hersteld en een toeristische parel wordt toegevoegd aan het gebied.

TheaterKerk Bemmel
De kerk in Bemmel vond als theater een nieuwe bestemming

Kerk Bemmel: burgers creëren er een theater

TheaterKerk Bemmel is met steun van vele vrijwilligers en donaties uit de gemeenschap met een budget van 2,3 miljoen euro verbouwd. De herbestemming is daarom een toonbeeld van burgerparticipatie en burgerkracht. De nieuwe kerk wordt ook wel het wonder van Bemmel genoemd, omdat de gemeente in 2014 het plan liet vallen. Maar de Stichting Kerk Bemmel zette door. Volgens bestuurslid Frits Meurs van de stichting heeft het gegeven dat het project louter afhankelijk werd van particulier initiatief in aanmerkelijke mate - vanuit een gevoel en bewustzijn van “dan kunnen we dat zelf wel” - paradoxaal genoeg bijgedragen aan een toenemend enthousiasme en brede steun voor het project.

DePetrus: lokale ondernemers leggen basis voor huiskamer van Vught

De Sint Petrus kerk in Vught wordt in 2005 uit veiligheidsoverwegingen aan de eredienst onttrokken. De Edith Stein Parochie kan het onderhoud niet meer bekostigen. De bouwkundige staat is ronduit slecht. De kerk staat jarenlang leeg en een herbestemming tot cultureel centrum komt niet van de grond. Maar ook voor sloop komen de handen niet opeen. Zeven Vughtenaren komen uiteindelijk met een plan en betrekken daarbij de Vughtse bevolking én ondernemers. Nu zijn in ontmoetingscentrum DePetrus onder andere een bibliotheek, museum en wijkcentrum te vinden.

De Catharinakapel Lemiers: burgers redden moderne schilderwerken

De Sint Catharinakapel in Lemiers is een rijksmonument gebouwd rond het jaar 1100. Wie binnenstapt, ontdekt dat de kapel er vanbinnen heel anders uitziet dan de buitenkant doet vermoeden. Muurschilderingen uit de jaren '70 van Hans Truijens vormen een kleurrijke verrassing die doet denken aan de Cobrastijl. Door vochtproblemen dreigden de schilderingen verloren te gaan. Bewoners richtten een stichting op om fondsen te werven. Door de jaren heen ontvingen zij subsidies van onder andere de gemeente, de provincie, stichtingen, ondernemers en particulieren. Ook betaalde het bisdom als eigenaar van de kapel mee. In 2015 werd de restauratie voltooid en betaald. Naast rondleidingen, vinden er ook steeds vaker andere activiteiten plaats in de kapel, omdat de leden van de stichting merken dat het voor mensen een inspirerende plek is die uitnodigt tot meditatie, vrolijkheid en creativiteit.

Westdorpe kerk tot gemeenschapshuis

Zoals in veel dorpen en steden in gebieden waar de bevolking krimpt moest op 1 januari 2013 de rooms-katholieke kerk in Westdorpe (ruim 1900 inwoners) haar deuren sluiten. Toen de kerk bedreigd werd met sloop kwam een groep parochieleden in actie om het kerkgebouw te redden. Binnen een weekend haalden ze 780 handtekeningen op van Westdorpenaren. Uiteindelijk is de oplossing gevonden in de verhuizing van het bestaande dorpshuis, dat op dat moment gehuisvest was in een verouderd gebouw dat nodig toe was aan groot onderhoud. Een grote groep vrijwilligers helpt mee met de realisatie van het plan. Verder zijn in november de kerkbanken verkocht, om zo het budget voor de verbouwing nog wat te vergroten. Met de transformatie van de kerk tot dorpshuis blijft een voor Westdorpenaren belangrijk gebouw behouden, krijgt het gemeenschapshuis in de kerk en in beheer bij bewoners een nieuw leven en blijft een plek behouden waar gelovigen zich even kunnen terugtrekken voor bezinning.

Initiatiefnemers uit de regio maken van abdij Sion in Diepenveen opnieuw een klooster

Nieuw Sion Diepenveen: een klooster wordt opnieuw klooster

De monniken uit de abdij Sion in Diepenveen vertrokken naar Schiermonnikoog, omdat het onderhoud en beheer van het kloostercomplex niet meer op te brengen was. De stichting Nieuw Sion is eigenaar van het complex geworden en wil in de gebouwen een oecumenische monastieke communiteit vestigen. Een groep van tien initiatiefnemers uit de regio werkt hiertoe samen: rooms-katholieken en protestanten van diverse herkomst. Zij willen samen voortbouwen op het fundament dat de monniken hebben gelegd en van Nieuw Sion opnieuw een plek van stilte, gebed en van gastvrijheid maken. In het klooster wordt een speciale jongerenvleugel ingericht voor vijftien jongeren van tussen de twintig en dertig jaar oud. Het is de bedoeling dat een oecumenische monastieke communiteit de abdijgebouwen gaat bewonen en dat deze groep het getijdengebed gaat voortzetten. Daarnaast staat gastvrijheid hoog in het vaandel. Daarom is er ruimte voor gasten die zich willen bezinnen, voor meer maanden of voor een paar dagen. De meer dan 55 hectare grond bij de abdij is gekocht door de stichting IJssellandschap. De grond gaat naar een aantal boeren uit de omgeving, een deel wordt behouden door IJssellandschap.

Adrianuskerk: de nieuwe generatie in het kerkgebouw

In 2013 wordt de Adrianuskerk, gelegen in het hart van het Noord-Brabantse Esbeek, aan de eredienst onttrokken en in de verkoop gezet. De Coöperatie Esbeek, opgericht op initiatief van en door lokale bewoners, gaat vervolgens op zoek naar een manier waarop dit beeldbepalende gebouw behouden kan blijven en hierdoor bij kan blijven dragen aan de leefbaarheid in het dorp. Tijdens deze zoektocht wordt de verbinding gelegd met andere vraagstukken, zoals: hoe houden we het vergrijzende Esbeek aantrekkelijk voor jonge gezinnen? Door de inzet van de dorpscoöperatie en  onder andere de samenwerking met de gemeente Hilvarenbeek lukt het uiteindelijk om een Samenwijs Accommodatie te realiseren in het monumentale kerkgebouw. Dit omvat een peuterspeelzaal, een kinderopvang en een basisschool: de nieuwe generatie.

Kerk Groede: uitpakken van de Grote Kerk

Een half miljoen euro had de Stichting Behoud Nederlands Hervormde Kerk Groede nodig voor de restauratie en het beoogde meervoudige gebruik van het gebouw. Jarenlang zetten zij zich in om dit geld bij elkaar te krijgen terwijl het gebouw zelf steeds meer in verval raakt en de laatste eredienst wordt in 2007 voltrokken. In 2008 wordt tijdens het project ‘Bedek de schande’ de gehele kerktoren ingepakt met lakens. De burgemeester spreekt hier de volgende woorden: ‘Waar ik het meest trots op ben, is dat de stichting het heeft gepresteerd om in een dorp van 900 inwoners, meer dan 100.000 euro te hebben weten vangen.’ Zelden is het lokale draagvlak zo groot voor het behoud van een monument. Enige tijd later lukt het de stichting om de benodigde subsidies en fondsen binnen te slepen en in 2010 wordt de gerestaureerde en heringerichte Grote Kerk geopend.

Reacties