U bent hier

Impressie provinciale voorlichtingsbijeenkomst Limburg (24 januari 2019)

dinsdag 5 februari 2019 - 15:58

Op 24 januari is de voorlichtingsbijeenkomst in Domani te Venlo geweest. Deze voormalige kerk is omgebouwd tot het nieuwe culturele podium van Venlo en is daarmee zeer representatief voor het onderwerp. De opkomst was goed en zowel vanuit gemeenten, kerkgenootschappen, erfgoedorganisaties als betrokken burgers. Tijdens de ochtend is vanuit het Programma Toekomst Religieus Erfgoed een toelichting gegeven op het instrument ‘kerkenvisie’ en hebben gemeenten Bergen op Zoom en Deventer uitgelegd hoe zij vorm hebben gegeven aan zo’n visie. Gestart is met de Mentimeter (online stemprogramma) om zo een beeld te krijgen van de deelnemers. Klik hier voor de uitkomst in Limburg. Aansluitend is er plenair en in groepjes met elkaar uitgewisseld waarbij de rol die een ieder kan spelen bij de opgave voor onze kerkgebouwen vooral aan bod kwam.

De noodzaak om met elkaar de dialoog aan te gaan wordt over het algemeen onderkend. Het is nog wel zoeken hoe, wanneer en met wie.  Er is bewust gekozen om de kerkenvisie vormvrij te laten zodat iedere gemeente met alle betrokkenen haar eigen proces kan doorlopen. Die behoefte aan maatwerk komt ook duidelijk naar voren in de bijeenkomsten. Bijvoorbeeld bij een plattelandsgemeente maken kerkgebouwen wezenlijk onderdeel uit van een gemeenschap, terwijl in grootstedelijk gebied dit veel minder is. Dit is van invloed op de aanpak evenals het aantal kerkgebouwen binnen de gemeentegrenzen en de plaatselijke cultuur. Aan de andere kant is er ook duidelijk de vraag naar richtlijnen, stappenplannen en meer concreetheid.

Er komen mooie voorbeelden naar voren van geslaagde her-/nevenbestemmingen door energieke en gedreven initiatiefnemers. Maar ook worden de zorgen gedeeld over de vele leegkomende kerkgebouwen en de kerkgebouwen die nog in functie zijn maar nauwelijks het hoofd boven water kunnen houden.

Wat valt op? Welke vragen leven er in Limburg?

  • in Limburg hebben vooral het bisdom Roermond en de provincie het voortouw genomen bij de instandhouding van de kerkgebouwen, vaak gericht op de restauratie en voortzetting van religieus gebruik. Nu duidelijk wordt dat er de nodige kerken (gaan) sluiten, wordt de opgave breder opgepakt en komen ook gemeenten, (erfgoed-)organisaties en burgers meer in actie; zij zagen tot voor kort wel de problematiek maar zagen daarbij ook het bisdom als bepalende factor; men is hierbij nog zoekende naar de eigen rol(invulling).
  • Een aantal gemeenten gaf aan te zoeken naar de vorm van een kerkenvisie en hoe eigenstandig deze moet zijn – Gemeente  Horst aan de Maas werd hierbij als voorbeeld genoemd. Deze gemeente telt 16 kerkdorpen. Een kerk is hierbij vaak het middelpunt van de kern en maakt dus wezenlijk deel uit van de gemeenschap en de leefbaarheid. De vraag die speelt is: hoe zinvol is dan een eigenstandige kerkenvisie? De Limburgse Vereniging voor Kleine Kernen is ook een actieve partner in dit vraagstuk.
  • De provincie stelt duidelijk de vraag aan onder andere de gemeenten om aan te geven waar behoefte is aan ondersteuning;
  • Er is discussie over de vraag of gemeenten de juiste partij zijn om het proces rondom een kerkenvisie te leiden; immers wordt daarmee ook verantwoordelijkheid voor het proces genomen;
  • De vraag wordt gesteld of een constructie zoals Stichting Oude Groninger Kerken (een stichting die monumentale kerken beheert en deze in overleg met, en gedragen door de lokale bevolking exploiteert. Door kerken op deze wijze in bezit en beheer te nemen zijn al meer dan 80 kerken gered van de ondergang) ook in Limburg zou kunnen werken/helpen?
  • Diverse malen kwam de kracht van de burger aan de orde: vanuit vrijwilligersorganisaties, muziekgezelschappen, parochies of gewoon betrokken burgers zoals in het voorbeeld van Vredepeel. Daarbij werd aangegeven dat burgers professionele kennis en vaardigheden hebben (vaak vanuit hun eigen professionele werkzaamheden elders) die van cruciaal belang kunnen zijn. Ook kunnen zij vrije tijd inzetten, hebben ze soms handige relaties, en tonen zij een doorgaande betrokkenheid waardoor processen sneller en goedkoper kunnen verlopen. De transformatie van een kerk te Landgraaf tot cultuurhuis is hier een voorbeeld van.
  • Als het over afzonderlijke kerkgebouwen gaat werd gewezen op het belang van het betrekken van (lokale) initiatiefnemers, maar ook op het respect en de tijd die nodig is voor de ‘afscheidnemers’: de mensen die afscheid moeten nemen van hun kerk. Een goede begeleiding, al dan niet met rituelen kan hier van groot belang zijn.
  • Een aantal korte vragen (waarop het antwoord de komende tijd zal ontstaan):
    • Aan welke locaties/plekken hebben toekomstige generaties behoefte?
    • Hoe creëren we een overview van alle (Limburgse) kerkgebouwen?
    • Wat zijn de criteria/wegingsfactoren van herbestemming (evt. meer dan cultuurhistorie)?
    • Kunnen we de additionele financiering/subsidiemogelijkheden in kaart brengen?

Kortom, het moment is daar om gezamenlijk aan de slag te gaan: met elkaar de opgave te gaan verkennen, elkaars belangen leren kennen en begrijpen en van daaruit samen zoeken naar mogelijke oplossingen! Ook is er veel behoefte aan voorbeelden vanuit andere gemeenten. In maart/april 2019 komt een handreiking beschikbaar met diverse achterliggende tools, die hierin zeker kunnen gaan helpen. Ook de bijeenkomsten krijgen  een vervolg  waarbij de steunpunten, de provincies en de partners van het samenwerkingsprogramma zich sterk maken om alle betrokkenen te ondersteunen.

Tags 
Kerkenvisie

Reacties