U bent hier

Kerk in brand! ‘Toch gaat het met preventie en veiligheid steeds beter’

donderdag 4 oktober 2018 - 20:15

Twee grote branden dit jaar in kerken in Amstelveen en Limmen. Ze lijken het verhaal van verarming, verval en sluiting te illustreren. Maar de praktijk is dat kerkbesturen meer aan veiligheid en preventie doen dan ooit.

‘Een zwarte dag voor Limmen’, sprak de burgemeester op 4 mei van dit jaar, staand voor de nog brandende Corneliuskerk. Interieur en dak werden verwoest, de toren bleef relatief ongedeerd en kon blijven staan. Oorzaak? Waarschijnlijk een incident bij werkzaamheden aan het dak.
Op zaterdag 14 september ging een groot deel van de St-Urbanuskerk in Amstelveen op vrijwel identieke wijze in vlammen op. Huilende omstanders en parochianen. Het gerestaureerde orgel zou de volgende dag weer feestelijk in gebruik worden genomen. Oorzaak? Waarschijnlijk kortsluiting in de meterkast.

Uitschieters

‘Ik ben al een aantal keer door journalisten gebeld’, zegt Alphons van der Voorn, directeur van Donatus, de grootste verzekeraar van religieus erfgoed in Nederland. ‘Ze vragen of er sprake is van een trend. Want, luidt de redenering: de kerken zijn in verval, er komt leegstand, kerken sluiten. Dat leidt tot minder toezicht en meer gevaar voor onveilige situaties. En uiteindelijk tot deze branden. Accidents waiting to happen. Alleen, dat verband is er niet.’

De Corneliuskerk en St-Urbanuskerk hebben juist goedlopende parochies, vertelt Van der Voorn. ‘Beide kerken waren recent gerestaureerd en opgeknapt. Van verwaarlozing was geen sprake. Het zijn heel vervelende schades, natuurlijk. Voor de mensen en voor ons ook, want dit soort schades loopt in de miljoenen. Maar, het zijn uitschieters. Het aantal schades is al jaren heel stabiel.‘
Donatus behandelt jaarlijks zo’n 2500 schadegevallen, zegt Van der Voorn. Maar dat is van alles door elkaar. Van diefstal van koperleidingen tot afgewaaide dakpannen. Brand komt maar weinig voor.

Olievlek

Bij Renate van Leijen, Specialist Veilig Erfgoed bij de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, leeft hetzelfde beeld. In de periode 2013-2018 noteerde ze twaalf aan vuur gerelateerde incidenten bij kerken die een status als rijksmonument hebben. Acht keer brand, een keer bijna brand en driemaal blikseminslag die niet tot brand leidde. Van Leijen: ‘Let wel, er zijn zeker ook branden geweest bij kerken zonder een van rijkswege beschermde status. Maar dit lijstje wekt wel de indruk dat het meevalt, want het gaat om acht echte branden in zes jaar tijd.’

In 2011 werd de subsidieregeling veiligheidszorg van het Mondriaan Fonds uitgebreid. Ook kerken konden vanaf dat moment aanspraak maken op ondersteuning. Van Leijen: ‘Dat betekende dat je als kerkbeheerder kon worden geholpen bij het maken van bijvoorbeeld een risicoanalyse of calamiteitenplan. Dat kon  in samenwerking met bijvoorbeeld de experts van Donatus. Daar is ruimschoots gebruik van gemaakt. We hebben daar een mooie slag gemaakt als het gaat om een beter bewustzijn van veiligheidsrisico’s en wat je kunt doen qua preventie.’

Van der Voorn: ‘Wij hebben hier graag aan meegewerkt. Er kwam onder andere uit voort dat we een ‘Kerk Risico Check’ hebben ontwikkeld – een risicoanalyse die je kunt doen op onze website. Je krijgt er meteen advies bij om actie te ondernemen. Ik zie überhaupt dat er steeds meer belangstelling is bij kerkbesturen voor veiligheid en preventie. Dat is de laatste jaren echt als een olievlek gegaan.’

Groter bewustzijn

Van Leijen: ‘De subsidieregeling is inmiddels beëindigd. Maar het zou een goed idee kunnen zijn om weer zo’n regeling in het leven te roepen. Los daarvan is er wel voldoende informatie voorhanden. Bij de Vereniging Beheerders Monumentale Kerkgebouwen (VBMK) vind je ook veel nuttige informatie. En wij werken samen met een gemeente aan een methodiek die kerkbeheerders helpt brandrisico’s snel te inventariseren. Het bewustzijn rond veiligheid en preventie is zeker gegroeid. Of kerkbeheerders vervolgens altijd tot actie overgaan, dat weten we niet altijd.’

Van der Voorn: ‘Nee, de aandacht is er zeker. Maar soms is het financieel ook lastig om die aandacht om te zetten in preventieve maatregelen. Waar je ook alert op moet zijn, is de tussenfase. Als een kerk wordt gesloten, staat het gebouw, in afwachting van herbestemming of sloop, vaak een periode leeg en onder verminderd toezicht. Dat vergroot het risico op vandalisme en calamiteiten.’

Reacties