U bent hier

Mirjam Blott: ‘Er vinden ongelofelijk veel goede ontwikkelingen plaats’

woensdag 25 november 2015 - 11:41

Op het symposium ‘Oude waarden en het nieuwe handelen’ op 6 november blikte Mirjam Blott, Projectleider Agenda Toekomst Religieus Erfgoed, terug en vooruit. Het eerste jaar van de ‘Agenda’ stond onder andere in het teken van kennismaking, rollen verdelen, standpunten verkennen. In de resterende tijd zal op uiteenlopende manieren het vuurtje dat is opgerakeld verder worden aangewakkerd. Hieronder de integrale tekst van haar openingswoord.

Dames en heren, van harte welkom bij het symposium ‘Oude waarden en het nieuwe handelen’, dat wij vandaag met onze partners in de Agenda Toekomst Religieus Erfgoed presenteren.

De Zuiderkerk speelde in 2008 Jaar van het Religieus Erfgoed een belangrijke rol in de publiciteitscampagne. Een aantal kerken waarvoor sloop dreigde werd hierin opgevoerd, en zo verschenen duizenden ansichten, affiches en een ABRI-campagne op alle stations in Nederland met de tekst: Red de Zuiderkerk! En zie vandaag hoe alles is goed gekomen.

En dan over de Agenda. Geïnitieerd door de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed en vorig jaar van start gegaan in Amersfoort met de ondertekening in juni 2014 van de Agenda door alle partners. We gingen op stap met 7 agendapunten en 7 hieraan verbonden werkgroepen, waarbinnen allerlei partners met elkaar aan tafel gingen om activiteiten te ontwikkelen die bijdragen aan een goede toekomst voor religieus erfgoed.

Het werd een jaar van kennismaking, uitwisselen, rollen verdelen, verantwoordelijkheden benoemen, standpunten verkennen. Het ging over het begrip kweken voor posities en het winnen van vertrouwen. Het was een zoektocht naar de juiste vorm. Met vaak discussie over de vraag achter de vraag. En het was een kwestie van soms moeizaam tijd vinden voor deze exercities, binnen de dagelijkse actualiteiten en hectiek.

Complex thema
En als we het nog niet wisten: religieus erfgoed is een complex en verre van homogeen thema. Het gaat om verschillende eigenaren, om ligging in dorp of stad, om rijks- en gemeentelijke monumenten en geen monumenten. Het gaat om gebouwen in religieuze functie die vechten voor behoud en om gebouwen in transformatie. Het gaat ook om gebouwen in de tussentijd, waarvoor de toekomst nog onzeker is. Ook simpele vragen bleken vaak moeilijk te beantwoorden. ‘Data op orde’ leverde bijvoorbeeld tot een aantal decennia geleden nog langlopend inzicht in kerken en kloosters in aloud gebruik. Het monitoren van alle veranderingen in gebouwen en functies is de laatste jaren echter nauwelijks bij te benen.

En geen enkel type erfgoed kent zoveel betrokkenen: religieus erfgoed is van iedereen, en dat eigenaarschap is niet zelden emotioneel beladen.

Zo’n proces als aanloop naar de uitvoering van de Agenda kost daarom tijd, en het is belangrijk die tijd te nemen en zorgvuldig de stappen te zetten. We leggen immers het fundament voor de toekomst. En wat stelt die tijd nu eigenlijk voor als we die afzetten tegen de tijd die het bouwen van al die kerken, kathedralen en kloosters heeft gekost of als we die tijd afzetten tegen de toekomst.

Behoud en ontwikkeling van religieus erfgoed is maatwerk en mensenwerk. Veel vlot bedachte oplossingen blijken vaak te generiek. Wat duidelijk werd: het gaat om oude waarden, die in deze tijd van grote veranderingen vragen om gezamenlijk optreden, andere instrumenten en nieuw handelen. En dat is terug te vinden in alle activiteiten die we tot eind 2016, in een oogstjaar zou je kunnen zeggen, met elkaar gaan uitvoeren en realiseren.

Cruciaal bleek ook de noodzaak om te komen tot een centrale digitale plek voor kennisdeling op het gebied van religieus erfgoed. En die plek komt er. Eind november lanceert de RCE een digitaal en interactief Platform Religieus Erfgoed, als opmaat tot een landelijke kennisbank. De oproep aan u is om hier straks zoveel mogelijk relevante documenten, voorbeelden en processen te delen, waaruit iedereen die bij onze kerken en kloosters betrokken is kan putten zodat niet steeds het wiel opnieuw moet worden uitgevonden.

Gezamenlijk proces
Meer dan ooit is de afgelopen tijd ook duidelijk geworden hoe ongelofelijk veel goede ontwikkelingen al plaatsvinden. We spraken veel bevlogen eigenaren en betrokken overheden. Over herbestemmen, maar vooral, en dat is goed om ons steeds te realiseren, over kerken in religieuze functie. Zo ongeveer dagelijks verschijnen berichten over kerksluitingen in de media, maar dat straks tweederde van alle kerken nog in religieus gebruik is mag ook wel eens benadrukt worden.

Uit alles wordt steeds weer duidelijk hoe belangrijk het is dat iedere speler in dit gezamenlijke proces vanuit zijn eigen rol en taak pro-actief handelt. Daarover leven ook heel concrete gedachten. Voor kerkeigenaren ligt een belangrijke uitdaging in het actief contact zoeken met de enorme kring betrokkenen buiten de eigen religieuze achterban om en gebruik te maken van die maatschappelijke kracht.

Aan gemeentes de oproep vroegtijdig met kerkeigenaren en andere betrokkenen om tafel te gaan en samen visie te ontwikkelen op de toekomst. Daarnaast draagt een doordachte toepassing van wet- en regelgeving bij aan soepele processen om gebouwen overeind te houden. Provincies kunnen hun rol als bemiddelaar en matchmaker verzilveren, erfgoed koppelen aan ruimtelijke ontwikkeling en sturen op kwaliteit, bijvoorbeeld door goed afgewogen financiële impulsen.

Aan het rijk het appèl om zich goed bewust te zijn van de grote leegstandsopgave en vanuit haar behoudsopdracht mee te denken en te werken aan nieuwe ontwikkelrichtingen. Maatschappelijke belangenorganisaties hebben de potentie maatschappelijke power te mobiliseren, die echter ook kan worden ingezet bij de zoektocht naar nieuwe ontwikkelrichtingen. En dan zijn er nog die talloze onmisbare vrijwilligers, die we niets vragen, behalve dan om hun belangrijke werk alsjeblieft te blijven doen en die we daarbij zo goed mogelijk moeten faciliteren.

Voor de Eeuwigheid
Willen we het draagvlak voor religieus erfgoed vergroten, dan is het profileren van het onderwerp als brede maatschappelijke opgave, het uitlichten van religieus erfgoed als economisch verdienmodel en als belangrijk element voor de kwaliteit van leefbaarheid, essentieel.

En willen we echt het grote publiek aanspreken, dan gaat het om het uitbundig etaleren van de pracht en schoonheid van religieus erfgoed. Als besluit daarom een sneak preview van de prachtige fotografie van Arjan Bronkhorst voor de publicatie ‘Voor de Eeuwigheid. Bijzondere kerkinterieurs in Nederland’, die momenteel door o.a. Museum Catharijneconvent en de RCE wordt voorbereid en tegen de zomer wordt uitgebracht.

Over een jaar willen we de agenda afsluiten met een hecht landelijk netwerk, een tas vol nuttige instrumenten en afspraken, waar we de komende jaren verder op kunnen bouwen. Kom ook vandaag graag met suggesties, hoe we alles wat we tijdens de agenda bereiken zo goed mogelijk kunnen borgen. We hebben nog een jaar om dit podium te benutten of, zoals een kerkeigenaar mij gisteren verheugd toefluisterde, het vuurtje dat we hebben opgerakeld verder aan te wakkeren.

Religieus erfgoed leeft!

Mirjam Blott
Projectleider Agenda Toekomst Religieus Erfgoed

Reacties