U bent hier

Nieuwe perspectieven op openstellen kerken en kloosters

woensdag 29 november 2017 - 10:36
Deelnemers Open Kerken en Kloosters

Deelnemers Open Kerken en Kloosters (©RCE, A. Reinstra)

Het project Open Kerken en Kloosters heeft veel opgebracht. Nieuwe inzichten, verrassende perspectieven, concrete resultaten en verstevigde samenwerkingen. Dat bleek tijdens het boeiende slotsymposium op 24 november in de Utrechtse St. Josephkerk. Deelnemers aan het project blikten terug, aangevuld met voorbeelden van kerken die met succes een breder publiek aanspreken.

Open Kerken en Kloosters had tot doel het publieksbereik van religieuze gebouwen te vergroten. Vanaf 2015 zijn vier kerken, twee kloosters en een synagoge hierin ondersteund. Het project was nog een 'uitloper' van de Agenda Toekomst Religieus Erfgoed (opgezet door de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed), mogelijk gemaakt door VSBfonds dat hiervoor 150.000 euro beschikbaar stelde. Maarten Mesman, senior adviseur Kunst&Cultuur bij dit fonds, vond het een leerzaam traject: "Doel was vooral de samenwerking, niet zozeer het resultaat. Dat is nieuw voor ons en gaf veel vrijheid. Tussen eigenaren en beheerders van kerkgebouwen en VSBfonds is een betere match ontstaan."

Publiek trekken doe je zo

Een aantal organisaties legde uit hoe kerken zo zijn te 'programmeren' of te etaleren dat mensen ernaar toe gaan. Onder het motto ‘Mijn kerk is een merk’ vertelde Marlo Reeders van de Grote Kerk Naarden over de noodzaak je als kerkgebouw te onderscheiden. "Wie ben je, waar wil je voor staan? Dat stuurt je exploitatie en acquisitie. En kijk wat een gebouw en de omgeving aankunnen. Wie zijn potentiële huurders, biedt toerisme kansen en zijn er wel genoeg vrijwilligers om de plannen te realiseren?" Emmy Schouten van Stadsherstel Amsterdam schotelde een gevarieerd palet van kerkprogramma's voor, waaronder een kamermuziekfestival, chocoladediners, yoga, filmopnames. "In sommige gevallen probeer je wat uit en kijk je of iets tegen een lager tarief te ontwikkelen is."

De Belgische Stichting Open Kerken zet zich al tien jaar in voor het toegankelijk maken van kerkgebouwen. Zij ondersteunen kerken door het organiseren van Open Kerkendagen, bieden hen een gezamenlijke website en op maat gemaakt 'onthaalmateriaal', zoals brochures en gastenboeken. Katlijn Vanhulle van de stichting onderstreept het belang om goed  na te denken over de unieke kwaliteiten van de kerk. "Creëer vooral ook sfeer, zorg voor een beleving van het gebouw en breng een uniek verhaal." Dat laatste doet bijvoorbeeld Edna Zwerver in een van haar kerken waar ze predikant is, de Protestantse Kerk in Schettens. Met een heuse cliffhanger vertelt ze over de ridderhelm uit de 80-jarige oorlog, die binnen aan de kerkmuur hing, van adellijk militair Schelte van Aysma. De vondst van een grafkelder onder de kerk met botten leidde tot het DNA-onderzoek dat nu nog loopt. Zijn deze van Schelte? Maar het belangrijkste: dit verhaal leidde tot grote betrokkenheid van de gemeenschap en vele bezoekers die van ver komen om deze geschiedenis ter plekke te ervaren.

Lilian Grootswagers van Stichting De Brabantse Hoeders vertelt over het evenement Open kerken Brabant. Meer dan tweehonderd kerken openen 25 en 26 november hun deuren om het publiek kennis te laten nemen van het grote culturele belang van de kerken. En dat startte met het idee om op één dag alle kerken in Noord Brabant open te zetten. En met dat idee zijn ze als burger naar de verschillende bisschoppen gestapt. En die bleken toegankelijker dan gedacht. Ten slotte bekijkt Conrad van Tiggelen, van het Nederlands Bureau voor Toerisme & Congressen (NBTC), religieuze gebouwen vanuit een toeristisch perspectief. "Wij maken verhaallijnen, Holland Stories, en willen het religieus erfgoed daarin ook graag een plaats geven en er media-aandacht aan geven. In Tokyo, Parijs en Rome trekt religieus erfgoed nu al enorme bezoekersaantallen. Die kansen lijken er in Nederland ook te zijn. Dat gaan we nu samen met de RCE en het Catharijne Convent verder onderzoeken. Een initiatief van het Catharijne Convent als het Grootste Museum van Nederland, waarin 13 gebedshuizen al samenwerken, zou een mooi begin kunnen zijn van zo’n storyline."

Geleerde lessen gebundeld

Mirjam Blott, projectleider Open Kerken en Kloosters, en Frank Strolenberg van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed gingen in gesprek met vertegenwoordigers van de zes projecten: Grote Kerk Elst (gld), Dorpskerk te Wilp, Prinsekerk in Rotterdam, Oudkatholieke Schuilkerk te Delft, Synagoge in Meerssen en kloosters St. Josephberg en Antonius van Padua te Megen. Het project Middenpeelwegkerken was vanwege te weinig draagvlak tussentijds afgevallen.
 
Alle ervaringen van de deelnemers aan Open Kerken en Kloosters zijn opgenomen in de publicatie Open deuren - Op weg naar een groter publieksbereik voor kerken en kloosters. Auteur Welmoed Wijmans gaf de eerste exemplaren weg aan Maarten Mesman en de deelnemers. Ter afsluiting was er een licht-, rook- en geluidshow in de St. Josephkerk. Dit voorproefje, verzorgd door Robert Groenewald, was een smaakmaker voor een project met de werktitel NightLight dat in november 2018 gaat plaatsvinden in het kader van het Europees Jaar van het Cultureel Erfgoed. De bedoeling is om jongeren van 12 kunstopleidingen te koppelen aan 12 kerken (of meer) en de jongeren uit te dagen om  de biografie van een kerk te verbeelden. Het doel is om zo jongeren op een andere wijze te interesseren in kerkgebouwen. 

Reacties