U bent hier

Over de drempel van het dorp stappen

woensdag 19 december 2018 - 12:23

Jacobine Gelderloos (midden) bij de aftrap van de nationale kerkenaanpak op 10 november.

Theologe Jacobine Gelderloos is vanuit de Protestantse Kerk in Nederland projectleider van de Dorpskerkenbeweging. Een project dat kerkgemeenschappen stimuleert om de blik van binnen naar buiten te richten en de verbinding te (her)vinden met de omgeving. ‘De kerkenvisie is een mooi aanknopingspunt om met elkaar in gesprek te gaan.’    

‘Tientallen jaren van krimp, reorganisatie en sluiting – dat doet iets met hoe je in het leven staat’, stelt Jacobine Gelderloos (33). ‘De blik raakt meer naar binnen gericht. Je trekt je terug en richt je steeds meer op het kleine en persoonlijke. Zo is er een ‘kerkelijke verlegenheid’ ontstaan. Kerken hebben schroom om naar buiten te treden. Om te staan voor hun zaak. Om het contact te zoeken met andere organisaties zoals de gemeentelijke overheid. Daar komt bij dat in brede lagen van de bevolking ‘religieus analfabetisme’ is ontstaan.’

Immaterieel

Gelderloos, zelf Groningse, herinnert zich hoe rond 2012 de aardbevingen in Groningen een maatschappelijk thema werden. ‘Er werd een dialoogtafel in het leven geroepen. Toen die een jaar draaide, gaf een aantal pastores aan ook graag mee te willen doen. “Niet nodig”, zeiden de ambtenaren toen, “we hebben de stichting Oude Groninger Kerken al aan tafel”. Dus ook bij hoogopgeleide bestuurders was er geen benul van het feit dat een kerkelijke gemeenschap en een vereniging voor monumentale kerkgebouwen niet hetzelfde zijn. Men ziet van religieus erfgoed dan uitsluitend de materiële kant. Terwijl de immateriële kant een intrinsiek onderdeel is, dat bovendien de waarde van het erfgoed vergroot. Dat moet niet worden vergeten.’

Kentering

Maar er zijn, zegt ze, sporen die wijzen op een kentering. Zo is er de Dorpskerkenbeweging, een door de PKN opgezet platform, waar dorpskerken bezig zijn met zoeken naar nieuwe manieren om aanwezig te kunnen zijn in de dorpsgemeenschap. Een plek waar ervaringen en inspirerende voorbeelden worden gedeeld. Verspreid door het land zijn sinds september dit jaar drie dorpskerkambassadeurs actief die kerken in de regio helpen bij – wat je kunt noemen – een nieuw bewustwordingsproces. 

Kerk en aardbeving

Gelderloos is projectleider van de Dorpskerkenbeweging, die op 24 september van start ging – ook de dag waarop de publieksversie van Gelderloos’ proefschrift – ze promoveerde aan de Protestantse Theologische Universiteit – verscheen: Sporen van God in het dorp. Nieuwe perspectieven voor kerken op het platteland. Boek en beweging liggen in elkaars verlengde. Ze vertelt over het Groningse platform Kerk en Aardbeving, waarbij ze betrokken was: ‘Je zag in eerste instantie meewarigheid, ook bij kerkleden zelf. Zo van: wat heeft de kerk nou met aardbevingen te maken? Maar besef dan dat de aardbevingen het leven van heel veel mensen compleet overhoophalen. In delen van Groningen betekent de ‘versterkingsoperatie’ dat 60 procent van de woningen wordt gesloopt. Er komen scheuren in de muren van woningen. Maar er komen ook scheuren in de ziel van gemeenschappen.

Zeven kerkgenootschappen hebben toen de handen ineengeslagen om met pastoraal, diaconaal en zelfs liturgisch werk een rol van betekenis te vervullen. Gedupeerde mensen kunnen hun verhaal kwijt bij predikanten. Bij de fakkeloptocht van markt tot markt luidden de kerken de ‘noodklokken’. Bij de hongerstaking in maart in Appingedam hield de kerk liturgische diensten. Dat helpt en geeft de kerken hun rol terug binnen de dorpsgemeenschappen.’

Drijfveren

Kerken mogen zich (weer) bewust zijn dat zij leven vanuit overstijgende waarden als rechtvaardigheid, solidariteit en rentmeesterschap, zegt Gelderloos. Waarden waaraan in de maatschappij behoefte is. Kerken kunnen die verbinden met de maatschappelijke opgaven van onze tijd, om zo weer relevant te zijn voor het hele dorp. ‘Niet zozeer om zieltjes te winnen. Maar het is wel belangrijk dat je je, als je een dorpsmaaltijd organiseert, of het zalencentrum van de kerk runt, bewust bent van je drijfveren. Waarom doe je het? En waartoe? Doe je het alleen voor de gezelligheid en de inkomsten? Of is ook zoiets als bezinning daarbij belangrijk? Ik vind dat je, als kerkgemeenschap, bij alles wat je doet wel met je traditie verbonden moet blijven.’

Koppelen

De Dorpskerkenbeweging is nu drie maanden onderweg en er blijkt echt animo voor te zijn, zegt ze. ‘Onze dorpskerkenambassadeurs hebben de afgelopen drie maanden 70 bezoeken afgelegd en afspraken gemaakt. We willen in 2019 echt het doorgeefluik worden voor al die initiatieven die nu al plaatsvinden. Er gebeurt al heel veel. Doel van de Dorpskerkenbeweging is om dat allemaal aan elkaar te koppelen.’   

Lichtpuntjes

Aan de andere kant van het spectrum ziet Gelderloos ook lichtpuntjes. ‘Er is religieus analfabetisme, zeker. Maar je ziet bij jongeren ook dat er niet meer het wantrouwen en de allergie bestaan voor alles wat met kerk te maken heeft, zoals bij voorgaande generaties. De jongeren van deze tijd zijn meer onbevangen en staan open voor verwondering en zo kijken ze ook aan tegen zoiets als de kerk.’

Kerkenvisie

Gelderloos sprak ook tijdens de aftrap van de nationale kerkenaanpak op 10 november j.l. Daarmee wordt met ingang van 2019 geld beschikbaar gesteld voor (burgerlijke) gemeenten om een kerkenvisie op te stellen – een gezamenlijke visie op alle kerkgebouwen binnen de gemeentegrenzen. ‘De kerkenvisie is een mooi aanknopingspunt om met elkaar in gesprek te gaan. Kerken kunnen daarin het initiatief nemen. Aankloppen bij de gemeente is meteen een goede manier om je schroom te overwinnen. En als je dan met elkaar aan tafel zit over de kerkgebouwen, kun je het ook hebben over de vragen die daaronder liggen: wat voor een gemeenschap willen we zijn als gemeente? En welke functies, faciliteiten en activiteiten vinden we dat daarbij horen?’

Reacties