U bent hier

Zoveel visies, zoveel vormen

donderdag 28 november 2019 - 13:36

Gemeenten bepalen zelf hoe hun kerkenvisie eruit komt te zien. Van beleidsnota tot helpdesk en van procesafspraken tot principelijnen. Maar hoe kies je de juiste vorm voor je visie? Ooststellingwerf en Utrecht hebben hun keuze al gemaakt. Hoe kwamen zij tot hun beslissing? 

‘Eigenlijk is het afronden van de kerkenvisie het begin van het échte verhaal’, vertelt Jorien Kranendijk van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. ‘De vorm van je kerkenvisie is afhankelijk van wat je ermee wilt doen nadat je hem gemaakt hebt. Wil je in gesprek blijven met kerkeigenaren? Dan past daar misschien een gestructureerd kerkenoverleg bij. Maar wil je plannen faciliteren, dan kies je misschien wel voor een helpdesk. Veel gemeenten zullen uitkomen op een combinatie van verschillende vormen. Gun jezelf de ruimte om de beste vorm te laten ontstaan tijdens proces.’

Ooststellingwerf - online omgeving als startpunt dialoog

‘Wat wist ik van de kerkenvisie? Tot 2018 eigenlijk heel weinig’, lacht René Westerveld, stedenbouwkundig beleidsadviseur bij de gemeente Ooststellingwerf, een van de zes kerkenvisiepilotgemeenten. ‘Toen kregen we een nieuwe wethouder die voorheen directeur van Alde Fryske Tsjerken was. Hij wilde een kerkenvisie opstellen.’

In januari 2019 nodigde de gemeente 20 kerkbesturen uit om in gesprek te gaan. Maar liefst 17 kwamen op het gemeentehuis langs, mede dankzij de persoonlijke benadering van Westerveld. ‘We hebben ze gebeld en een brief gestuurd over wat het betekent. En vooral duidelijk gemaakt dat we een visie wilden maken mét hen, niet óver hen.’

‘Dat was direct ook ons doel met de kerkenvisie: we wilden met kerkbesturen in dialoog. We wilden weten wat er bij hen leeft.’ Voor Ooststellingwerf betekende dit dat de kerkenvisie een dynamische, online omgeving zou worden, die in 2020 of 2021 wordt opgeleverd. Op de website komen foto’s en wordt de geschiedenis van kerkgebouwen verteld. Er zal informatie te vinden zijn over huidig gebruik, monumentale status en eventuele toekomstige ontwikkelingen. ‘Het is niet alleen een website waarop mensen kunnen zien hoe mooi onze 20 kerken wel niet zijn. Je moet er een vervolg aan geven. De kerkenvisie moet een vertrekpunt worden voor toekomstige gesprekken.’

Utrecht - een traditionele opzet

Utrecht heeft maar liefst 58 monumentale kerken. In 2015 besloot de gemeente Utrecht al deze monumentale kerkgebouwen in beeld te brengen. In opdracht van de gemeenteraad publiceerde de gemeente daarom al in 2017 de Utrechtse Visie Religieus Erfgoed.

In Utrecht was de aanpak vrij traditioneel, vertelt adviseur monumenten Alice Gut. ‘Het is een beleidsnota geworden, waarin we ons richtten op vier speerpunten: onderhoud, exploitatie en duurzaamheid; toeristisch potentieel; de rol van de gemeente en de rol van de eigenaar; en het herbestemmingsprofiel.’

Met een herbestemmingsprofiel kun je per kerk al vroeg in het eventuele herbestemmingsproces de kernwaarden bepalen, en zien eigenaren, kopers of ontwikkelaars welke ruimte er is voor herontwikkeling. ‘We vertellen in onze visie niet wat je met je kerken moet doen. Maar impliciet zeggen we wel dat het voor de toekomst van een kerk het beste is als die een religieuze, of in ieder geval een sociaalmaatschappelijke, functie kan behouden.’

In Utrecht gaf de visie een nieuwe impuls aan een stadsbrede dialoog over religieus erfgoed. De gemeente kreeg zelfs al de opdracht om de kerkenvisie uit te breiden met niet-monumentale kerkgebouwen, kloosters en moskeeën. ‘Maar het belangrijkste is dat de kerkenvisie een startpunt is voor een dialoog met nieuwe initiatiefnemers. Ons beleid is erin vastgesteld. We geven aan: zo doen we het in Utrecht.’

Samenwerken met bureaus

Ooststellingwerf en Utrecht gingen, in samenwerking met kerkeigenaren en andere partners, zelf aan de slag met hun kerkenvisie. Steeds vaker bieden bureaus gemeenten hier ondersteuning bij aan. Kranendijk: ‘Voor bepaalde onderdelen van het proces kan het heel prettig zijn om met een bureau te werken. Maar zorg dat je zelf ook contacten onderhoudt met de kerken. Zodat kerken je ook voor het vervolg van de kerkenvisie weten te vinden.’

Meer weten?

Bekijk de samenvatting in één A4 en de Powerpoint van deze presentatie.

Reacties